Venetië (stad)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.JPG/250px-Venice(Doge's_Palace).JPG)
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| [[ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.jpg/250px-San_Marco_(exterior).jpg)
_Venezia_2006-08-30.JPG/250px-Santa_Maria_Gloriosa_dei_Frari_(2)_Venezia_2006-08-30.JPG)
Venetië (Italiaans: Venezia, Venetiaans: Venezsia) is een stad in het noordoosten van Italië, ten oosten van Verona, ten westen van Triëst en ten noordoosten van Bologna, aan de noordwestoever van de Adriatische Zee. Het is hoofdstad van de regio Veneto en van de provincie Venetië en heeft een belangrijke rol gespeeld in de wereldgeschiedenis.
Volgens cijfers van de gemeente zelf woonden er in 2003 271.003 mensen. Hiervan wonen er ca. 62.000 in de eigenlijke stad op de eilanden, ca. 35.000 op andere eilanden die tot de gemeente behoren, en ruim 170.000 op het vasteland (voornamelijk in de stad Mestre)
Inhoud |
[bewerk] Geschiedenis
Venetië ligt op een groep kleine eilanden midden in een lagune (de Laguna Veneta) die al in de tijd van het Romeinse Rijk Venetia werd genoemd. Er woonden al eeuwen mensen, maar de eerste grotere nederzettingen kwamen er pas als gevolg van de toestroom van vluchtelingen na de invallen van Attila rond 453 en van de Longobarden in 568.
[bewerk] Deel Byzantijns rijk
In het midden van de 7e eeuw was de strijd min of meer al beslist, maar het Byzantijnse Rijk behield in Italië onder meer de regio Venetië. Omdat de dreiging bleef, kreeg het gebied een eigen, voor het leven gekozen leider, de zogeheten doge (naar dux, het Latijnse woord voor leider).
[bewerk] Ontstaan stad
Pas in de 9e eeuw was er sprake van een stad als echte eenheid, wat kwam door de gemeenschappelijke vijanden en door de bouw van meer bruggen tussen de eilandjes, en tevens doordat de stad een beschermheilige kreeg. In 828 werd de Heilige Marcus van Alexandrië, die door de traditie wordt geïdentificeerd met de schrijver van het Evangelie naar Marcus, begraven op de plek waar zich nu de Basilica di San Marco bevindt (zie onder). De op zee sterke Venetianen, die de Adriatische Zee domineerden, moesten met hun vloot vaak Byzantijnse belangen verdedigen en kregen in ruil hiervoor meer onafhankelijkheid en handelsprivileges.
[bewerk] Concurrentie en strijd
In de 12e eeuw werd de stadstaat Venetië een steeds grotere economische bedreiging voor de concurrerende steden Genua en Pisa en tevens machtiger ten opzichte van Byzantium. In 1204, tijdens de Vierde Kruistocht, plunderde de Repubblica Marinara zelfs Constantinopel, en kreeg het een groot gedeelte van het Byzantijnse Rijk in handen.
[bewerk] Strijd met Genua
Hierop volgde een meer dan honderd jaar durende bittere strijd om de macht in de oostelijke Middellandse Zee met concurrent Genua (de zogeheten Chioggia-oorlogen), dat op 13 augustus 1380 uiteindelijk verslagen werd. In de 12e, 13e en 14e eeuw was de stad op het hoogtepunt van zijn macht. In 1453 echter namen de Turken Constantinopel in, waarmee het tij voor de republiek Venetië definitief keerde. Het verloor veel havens en eilanden en raakte daardoor in financiële moeilijkheden.
[bewerk] Verval van macht
In het begin van de 16e eeuw sloeg Venetië nog een aanval af van de Liga van Kamerijk, gevormd door de paus, Frankrijk, Spanje en Duitsland, maar op de lange duur bleek de republiek te klein ten opzichte van de Europese grootmachten. Ook van belang was de ontdekking van het Amerikaanse continent in 1492, waar Venetië geen rol speelde.
De 18e eeuw was de laatste eeuw waarin de stad onafhankelijk was, maar wordt wel gezien als de meest fascinerende van zijn bestaan. Gedurende dit Settecento werd de stad misschien wel de meest elegante en verfijnde stad van Europa en had het grote invloed op kunst, architectuur en literatuur. Vele rijke jongeren deden de stad aan als onderdeel van hun Grand Tour.
[bewerk] Einde van onafhankelijkheid
Op 12 mei 1797 veroverde Napoleon de stad, waardoor Venetië na meer dan duizend jaar zijn onafhankelijkheid verloor, maar al op 12 oktober van hetzelfde jaar tekende hij het Verdrag van Campo Formio, waarmee de stad onderdeel werd van het door de Oostenrijkers gecontroleerde koninkrijk Lombardije-Venetië. Op 18 januari 1798 namen zij de stad over. Tijdens het Wener Congres van 1814-1815 werd deze beslissing bekrachtigd. In 1861 ontstond het Italiaanse koninkrijk, maar pas in oktober 1866 kwam ook Venetië daarbij.
[bewerk] Bestuurlijke indeling
De stad bestaat uit zes wijken, die sestiere (van sesto, één-zesde) heten, te weten:
- Santa Croce
- San Polo
- Cannaregio
- Dorsoduro
- Castello
- San Marco
[bewerk] Geografie
De Lagune van Venetië is een lagune met de eilanden:
- Murano (glasblazerijen)
- Torcello
- Burano met zijn kleurijke huizen
- Lido
- Giudecca
- San Giorgio Maggiore
- Pellestrina
Vanaf het schiereiland tegenover Venetië, met veel accommodaties in Ca'Savio, Cavallino en Jesolo Lido, kan men vanaf Punta Sabbioni overvaren naar Venetië.
[bewerk] Architectuur
Venetië telt te veel markante gebouwen en te veel belangrijke kunstwerken om ze hier alle op te noemen.
[bewerk] Kerken
Enkele bekende kerken zijn:
- San Zaccaria
- San Michele
- San Zanipolo ofwel officieel: Santi Giovanni e Paolo
- Santa Maria dei Miracoli
- Basilica di San Marco of Basiliek van San Marco
- Basiliek van Santa Maria della Salute
- Basilica di Santa Maria Glorioso dei Frari
- Basilica dei SS. Giovanni e Paolo (San Zanipolo)
- Ognissanti
- Il Redentore
[bewerk] Bruggen
Enkele bekende bruggen zijn:
- Brug der Zuchten
- Rialtobrug
- Ponte dell'Accademia
- Ponte Degli Scalzi
- Calatravabrug
[bewerk] Paleizen
Enkele bekende paleizen zijn:
- Dogenpaleis (Palazzo Ducale)
- Ca' Dario
- Palazzo Vendramin-Calergi
- Palazzo dei Camerlenghi
- Ca' Pesaro
- Ca' d'Oro
- Ca' Rezzonico
[bewerk] Bezienswaardigheden
- De Basilica di San Marco of Basiliek van San Marco, op het Piazza San Marco, is de derde kerk op deze plaats en dateert van rond 1060. Het gebouw bevat onder andere romaans beeldhouwwerk, mozaïeken, marmer, bronzen beelden en een van edelstenen voorzien altaarstuk: de Pala d'Oro.
- Het Palazzo Ducale of Dogenpaleis, naast de basiliek, gaat terug tot de 9e eeuw en deed niet alleen dienst als woning van de doge, maar ook als gerechtshof en als stadhuis. Dit gotische meesterwerk bestaat gedeeltelijk uit roze marmer. Binnen bevinden zich talloze kunstschatten, waaronder werken van Tintoretto, Veronese en Carpaccio.
- Het Piazza San Marco of San Marcoplein voor de baseliek is het grote plein, en het enige dat piazza heet. Een plein in Venetië heet een campo. Op het plein staat sinds de 12e eeuw de Campanile, de klokkentoren van de Basiliek van San Marco. In de noordwand van het plein bevindt zich nog de Torre dell'Orologio, tussen 1496 en 1499 gebouwd door Mauro Codussi als een wonder van techniek.
- De Basilica di Santa Maria Glorioso dei Frari, een grote gotische kerk, bevindt zich in het oostelijk gedeelte van de Sestiere San Polo, die in het midden van de 15e eeuw ontstond. Deze bezit onder meer schilderijen van Titiaan en Bellini en het graf van componist Monteverdi.
- De San Zaccaria kerk is een van de meest typische voorbeelden van de Venetiaanse Renaissancestijl.
- De Basilica di Santa Maria della Salute is een witte, beeldbepalende kerk aan het zuidelijke uiteinde van het Canal Grande. Ook de veelkleurige façades van de vele paleizen langs dit water trekken de aandacht.
- Op de eilanden waaronder Torcello, Burano en Murano en ook op het Lido staan nog bomen.
- De Scuola Grande di San Rocco staat bekend om haar muur- en plafondschilderingen van de kunstschilder Tintoretto.
- In het Ghetto, de Joodse wijk, bevinden zich nog vijf synagogen. De oudste is de Scuola Grande Tedesca uit 1528.
- De Riva degli Schiavoni is de kade langs het Canale di San Marco waar men kan flaneren met een prachtig uitzicht. Aan de oostzijde bevindt zich zowaar een klein bos.
- Bacino Orseolo, een opstapplaats voor gondels
[bewerk] Musea
- Accademia di Belli Arti herbergt werk uit de 14e tot en met de 18e eeuw, van de gotiek tot aan werk van de 18e-eeuwse Giambattista Tiepolo.
- Gallerie dell'Accademia (Venetië)
- Guggenheim Museum (Venetië)
- Fondazione Bevilacqua La Masa
- Museo Civico Correr
- Museo Fortuny
- Palazzo Grassi
- Querini Stampalia Foundation Museum
- Museo d'Arte Moderna en Museo Orientalte gevestigd in Ca' Pesaro
[bewerk] Evenementen
Elke twee jaar wordt in Venetië de beroemde kunsttentoonstelling "Biënnale van Venetië" gehouden.
Het strand het Lido was een van de eerste mondaine badplaatsen, hier is ook het Filmfestival Venetië.
Ook zeer bekend is het jaarlijkse Venetiaanse carnaval.
Op de derde zondag van juli is het Festa del Redentore ter herinnering van de pestepidemie van 1576 met groot vuurwerk.
Ook is er een feest op 21 november ter ere van het einde van de pestepidemie van 1630. Er wordt dan een ponton gelegd over het Grand Canal naar de kerk Santa Maria della Salute.
Op de eerste zondag van september vindt de Regata Storica plaats. Er zijn dan veel versierde gondels en tradionele kledij te zien. Ook vindt er een wedstrijd tussen gondeliers plaats.
[bewerk] Waterbeheer
De stad heeft vaak, vooral tussen november en februari, te kampen met overstromingen vanuit de Adriatische Zee. Vanwege de drassige grond zijn de gebouwen in Venetië gebouwd op palen, net als in Amsterdam.
In november 1966 werden Florence en Venetië geteisterd door ongekende overstromingen, die veel schade toebrachten aan de talloze, unieke kunstschatten. UNESCO deed een dringend beroep aan de lidstaten om particuliere comités op te richten, die een bijdrage zouden kunnen leveren aan de hoogst noodzakelijke restauraties van de beschadigde kunstwerken.
Vele landen reageerden enthousiast, zo ook Nederland, waar de vereniging de Poorters van Venetië werd opgericht, een onderdeel van de Stichting Nederlands Venetië Comité.
In de 20e eeuw leidde het wegpompen van grondwater onder de stad ten behoeve van de chemische industrie tot aanzienlijke bodemdalingen, reden waarom dit in de jaren zestig werd verboden. Vergeleken met 100 jaar eerder was in 2003 het gemiddelde waterpeil 23 cm hoger geworden. Om verdere overstromingen te voorkomen, werd in 2003 begonnen met de bouw van een stormvloedkering die de lagune bij hoog water moet afsluiten.
[bewerk] Kunst en cultuur
In Venetië is Venetiaans glas te koop in de vele winkels en galerijen.
Behalve sommige kunstenaars zijn ook de ontdekkingsreiziger Marco Polo, componisten Claudio Monteverdi en Vivaldi en vrouwenveroveraar Giacomo Casanova beroemde Venetianen. De toneelschrijver en - regisseur Carlo Goldoni begon in Venetië met zijn hervorming van de Commedia dell'arte. Goethe bezocht de stad in 1786, de dichter Robert Browning en de schrijver Henry James woonden er en in 1883 stierf Wagner er. Monet maakte er aan het begin van de 20e eeuw een paar schilderijen.
Enkele Venetiaanse kunstschilders zijn Titiaan, Veronese, Tintoretto en Canaletto.
In Venetië spelen zich af Shakespeares toneelstukken The Tragedy of Othello, The Moor of Venice en The Merchant of Venice, een belangrijk gedeelte van À la recherche du temps perdu van Proust, het boek Der Tod in Venedig van Thomas Mann en de daarop gebaseerde gelijknamige film van Luchino Visconti. Ook de film Don't look now uit 1973 van Nicolas Roeg, met Donald Sutherland in de hoofdrol, speelt zich af in de stad.
Ook James Bond maakt regelmatig de stad onveilig wanneer hij met opgevoerde gondels door de canali vaart of bandieten door de wijzerplaat van de Torre dell'Orologio slingert. In de tweede film From Russia with Love uit 1963 arriveert Sean Connery met de Oriënt-Express. In Moonraker ontdekt Roger Moore er een geheim laboratorium. In Casino Royale uit 2006 maar gebaseerd op het eerste boek van Fleming schiet Daniel Craig zijn weg door de campi en palazzi.
De naam van Venezuela betekent van oorsprong "Klein Venetië". De woorden ciao, getto en arsenaal komen oorspronkelijk uit Venetië. De Nederlandse plaats Giethoorn en de Vlaamse stad Brugge (het Venetië van het noorden) worden ook wel met Venetië vergeleken, evenals diverse andere plaatsen met veel water (zie: Venetiës van deze wereld). De eerste gondel in het noorden werd in 1998 gebouwd in Amsterdam.
De Nederlandse stichting Poorters van Venetië zet zich in voor de bescherming en restauratie van diverse monumenten en kunstschatten in Venetië.
[bewerk] Verkeer en vervoer
Venetië bestaat uit meer dan honderd eilanden. In het centrum fungeren de beroemde kanalen als wegen. Behalve een spoorlijn, is er slechts één autoweg vanaf het vasteland; in de stad zelf zijn geen auto's. De auto kan men (betaald) parkeren in de parkeergarages op Tronchetto en Piazzale Roma. Van hier is er een bootverbinding via lijn 1, 41, 42, 51, 52 en 82 naar het centrum. Aan de rand van de stad is een grote parkeerplaats San Giuliano in Mestre. Vanaf hier gaat er een bus en trein naar het centrum.
De klassieke Venetiaanse dure gondel wordt vooral gebruikt door toeristen en voor speciale gebeurtenissen als bruiloften en begrafenissen. De inwoners van de stad maken vooral gebruik van "waterbussen" (Vaporetto) of van privéboten. Er zijn twee soorten waterbussen de langzame vaporetti, die bij elke halte stoppen, en de snelle, die de tocht in circa drie kwartier maken (lijn 1 en 82). Het openbaar vervoer wordt verzorgd door de ACTV.
De Gondola-Traghetto is een gondelveer die het Canal Grande oversteekt. De veren zijn goedkoop.
Er is een treinstation Venezia Santa Lucia (Venezia S.L.) op de kop van het Canal Grande dichtbij Piazza Roma. Van hieruit gaan waterbussen.
Dwars door de stad slingert het Canal Grande ("Grote Kanaal"). De Piazza San Marco ("het plein van de Heilige Marcus", zie boven) is het centrum van de stad.
Dichtbij de stad, op het vasteland, ligt de luchthaven Venetië Marco Polo. Een andere luchthaven, Treviso, ligt op zo'n 30 km van het centrum. Vanaf de luchthaven gaan waterbussen van Alilaguna naar het centrum.
[bewerk] Partnersteden
Sarajevo (Bosnië en Herzegovina)
[bewerk] Geboren in Venetië
- Giorgione, kunstschilder
- Titiaan, kunstschilder
- Veronese, kunstschilder
- Tintoretto, kunstschilder
- Canaletto, kunstschilder
- Marco Polo, ontdekkingsreiziger (dit is niet zeker, er wordt aangenomen dat hij ook op het eiland Korčula, Kroatië in de Adriatische Zee kan zijn geboren)
- Vivaldi, componist
[bewerk] Zie ook
[bewerk] Externe links
| Gemeenten in de provincie Venetië |  |
|---|---|
|
Annone Veneto | Campagna Lupia | Campolongo Maggiore | Camponogara | Caorle | Cavallino-Treporti | Ceggia | Chioggia | Cinto Caomaggiore | Cona | Concordia Sagittaria | Dolo | Eraclea | Fiesso d'Artico | Fossalta di Piave | Fossalta di Portogruaro | Fossò | Gruaro | Jesolo | Marcon | Martellago | Meolo | Mira | Mirano | Musile di Piave | Noale | Noventa di Piave | Pianiga | Portogruaro | Pramaggiore | Quarto d'Altino | Salzano | San Donà di Piave | San Michele al Tagliamento | Santa Maria di Sala | Santo Stino di Livenza | Scorzè | Spinea | Stra | Teglio Veneto | Torre di Mosto | Venetië | Vigonovo |
