<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Gemeentetram Groningen</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Gemeentetram_Groningen"/>
<meta name="wx_page_id" content="750373"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Gemeentetram Groningen" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Gemeentetram Groningen</h1>

<p id="wx2">Op 1 maart <a href="/wnl/1906" title="1906" wx:linktype="known" wx:pagename="1906" wx:page_id="2131" id="wx3">1906</a> werd te <a href="/wnl/Groningen_%28stad%29" title="Groningen (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Groningen_(stad)" wx:page_id="3859" id="wx4">Groningen</a> de <b id="wx5">Gemeentetram Groningen</b> (GTG) opgericht. Dit nieuwe <a href="/wnl/Gemeentevervoerbedrijf" title="Gemeentevervoerbedrijf" wx:linktype="known" wx:pagename="Gemeentevervoerbedrijf" wx:page_id="24971" id="wx6">gemeentebedrijf</a> nam op deze datum het bestaande trambedrijf over, de 'Société Anonyme Belge des Tramways de Groningen et de la Province' (TGP) gevestigd te <a href="/wnl/Brussel_%28stad%29" title="Brussel (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Brussel_(stad)" wx:page_id="138" id="wx7">Brussel</a>. Dit bedrijf was op zijn beurt opgericht op 8 mei <a href="/wnl/1880" title="1880" wx:linktype="known" wx:pagename="1880" wx:page_id="2618" id="wx8">1880</a> en exploiteerde bij overname drie <a href="/wnl/Paardentram" title="Paardentram" wx:linktype="known" wx:pagename="Paardentram" wx:page_id="326607" id="wx9">paardentramlijnen</a> in de stad Groningen. Tot 1910 werd de paardentractie gehandhaafd, waarna deze door de <a href="/wnl/Elektrische_tram" title="Elektrische tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Elektrische_tram" wx:page_id="586814" id="wx10">elektrische tram</a> werd vervangen. De GTG reed op <a href="/wnl/Meterspoor" title="Meterspoor" wx:linktype="known" wx:pagename="Meterspoor" wx:page_id="288708" id="wx11">meterspoor</a>.</p>

<p id="wx12">Op 1 maart 1910 opende de GTG de eerste twee tramlijnen, lijn 1 op de route Halte SS (<a href="/wnl/Station_Groningen_Noord" title="Station Groningen Noord" wx:linktype="known" wx:pagename="Station_Groningen_Noord" wx:page_id="330686" id="wx13">Noorderstation</a>) – <a href="/wnl/Grote_Markt_%28Groningen%29" title="Grote Markt (Groningen)" wx:linktype="known" wx:pagename="Grote_Markt_(Groningen)" wx:page_id="95420" id="wx14">Groote Markt</a> – <a href="/wnl/Verlengde_Hereweg" title="Verlengde Hereweg" wx:linktype="known" wx:pagename="Verlengde_Hereweg" wx:page_id="662761" id="wx15">Heereweg</a>, lijn 3 ging de verbinding verzorgen van de Groote Markt naar het <a href="/wnl/Station_Groningen" title="Station Groningen" wx:linktype="known" wx:pagename="Station_Groningen" wx:page_id="260199" id="wx16">Hoofdstation</a>.</p>

<p id="wx17">Een maand later, op 1 april 1910, kwam er een derde lijn bij, lijn 2 van de Kraneweg via het <a href="/wnl/A-Kerkhof" title="A-Kerkhof" wx:linktype="known" wx:pagename="A-Kerkhof" wx:page_id="1126685" id="wx18">A-Kerkhof</a> en Groote Markt naar de Oostersingel. Een vierde tramlijn, lijn 4, verscheen op 1 juni <a href="/wnl/1915" title="1915" wx:linktype="known" wx:pagename="1915" wx:page_id="2138" id="wx19">1915</a> en ging de verbinding verzorgen van de Groote Markt naar de <a href="/wnl/Veemarkt" title="Veemarkt" wx:linktype="known" wx:pagename="Veemarkt" wx:page_id="892869" id="wx20">Veemarkt</a>.</p>

<p id="wx21">Het lijnennet van de GTG werd in <a href="/wnl/1921" title="1921" wx:linktype="known" wx:pagename="1921" wx:page_id="2204" id="wx22">1921</a> gecompleteerd met de buitenlijn, lijn 5, die de Groote Markt via de Heereweg ging verbinden met <a href="/wnl/Haren_%28Groningen%29" title="Haren (Groningen)" wx:linktype="known" wx:pagename="Haren_(Groningen)" wx:page_id="4235" id="wx23">Haren</a>, <a href="/wnl/Glimmen" title="Glimmen" wx:linktype="known" wx:pagename="Glimmen" wx:page_id="89556" id="wx24">Glimmen</a> en <a href="/wnl/Station_De_Punt" title="Station De Punt" wx:linktype="known" wx:pagename="Station_De_Punt" wx:page_id="1072078" id="wx25">station De Punt</a>. Hiermee kwam de elektrische tram nog een klein stukje in de provincie <a href="/wnl/Drenthe" title="Drenthe" wx:linktype="known" wx:pagename="Drenthe" wx:page_id="371" id="wx26">Drenthe</a>. Deze lijn werd in fasen geopend tussen 20 april en 1 oktober 1921. Het net had nu een lengte van 18 km.</p>

<p id="wx27">Zes jaar later, in <a href="/wnl/1927" title="1927" wx:linktype="known" wx:pagename="1927" wx:page_id="2209" id="wx28">1927</a>, werd tramlijn 2 vervangen door de eerste <a href="/wnl/Trolleybus" title="Trolleybus" wx:linktype="known" wx:pagename="Trolleybus" wx:page_id="5783" id="wx29">trolleybus</a> van Nederland, die reed van de Groote Markt naar de Kraneweg. Deze werd toen nog niet zo genoemd maar was 'een tram zonder rails'. Het oostelijke deel van lijn 2 naar de Oostersingel werd opgeheven. In 1928 werd ook de route van tramlijn 4 opgenomen in trolleybuslijn 2 die toen ging doorrijden naar de Meeuwerderweg. De proef beviel blijkbaar goed, want deze eerste trolleybuslijn bleef bestaan tot <a href="/wnl/1965" title="1965" wx:linktype="known" wx:pagename="1965" wx:page_id="2124" id="wx30">1965</a>. Later werden ook de lijnen 1 en 3 hierdoor vervangen.</p>

<p id="wx31">Buitenlijn 5 werd omdat het steeds drukker wordende verkeer op de Rijksstraatweg een probleem ging vormen. De tram reed hier <a href="/wnl/Enkelspoor" title="Enkelspoor" wx:linktype="known" wx:pagename="Enkelspoor" wx:page_id="60064" id="wx32">enkelsporig</a> aan de kant van de weg, met enkele wisselplaatsen. <a href="/wnl/Rijkswaterstaat" title="Rijkswaterstaat" wx:linktype="known" wx:pagename="Rijkswaterstaat" wx:page_id="30515" id="wx33">Rijkswaterstaat</a> wilde van de tram af en zo kwam op 1 augustus <a href="/wnl/1939" title="1939" wx:linktype="known" wx:pagename="1939" wx:page_id="2216" id="wx34">1939</a> een einde aan de tram naar Haren. Wel bleven er nog trams rijden tot aan de gemeentegrens bij de <a href="/wnl/Esserweg" title="Esserweg" wx:linktype="known" wx:pagename="Esserweg" wx:page_id="662757" id="wx35">Esserweg</a>. Het nog maar 18 jaar oude trammaterieel werd, op twee <a href="/wnl/Motorwagen" title="Motorwagen" wx:linktype="known" wx:pagename="Motorwagen" wx:page_id="532863" id="wx36">motorwagens</a> na, gesloopt.</p>

<p id="wx37">Lijn 1 was tegelijk met lijn 5 ook opgeheven, doch keerde na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in mei 1940 terug. De sporen van lijn 5 waren toen al opgebroken. Lijn 3 was gaan doorrijden naar het Noorderstation. De overgebleven twee tramlijnen bleven, met een onderbreking van enkele maanden in de winter 1944-’45, in dienst tot <a href="/wnl/13_december" title="13 december" wx:linktype="known" wx:pagename="13_december" wx:page_id="2864" id="wx38">13 december</a> <a href="/wnl/1949" title="1949" wx:linktype="known" wx:pagename="1949" wx:page_id="2110" id="wx39">1949</a>. Toen werden ook lijn 1 (Noorderstation / Groote Markt – Heereweg / Esserweg) en lijn 3 (Noorderstation / Groote Markt – Hoofdstation) door <a href="/wnl/Trolleybus" title="Trolleybus" wx:linktype="known" wx:pagename="Trolleybus" wx:page_id="5783" id="wx40">trolleybussen</a> vervangen. Het bedrijf ging verder als <a href="/wnl/Gemeentelijk_Vervoerbedrijf_Groningen" title="Gemeentelijk Vervoerbedrijf Groningen" wx:linktype="known" wx:pagename="Gemeentelijk_Vervoerbedrijf_Groningen" wx:page_id="744617" id="wx41">Gemeentelijk Vervoerbedrijf Groningen</a> (GVG).</p>

<ul id="wx42">
<li id="wx43"><b id="wx44">Zie verder</b>
<p id="wx45">het artikel over de <a href="/wnl/Groningse_trolleybus" title="Groningse trolleybus" wx:linktype="known" wx:pagename="Groningse_trolleybus" wx:page_id="651856" id="wx46">Groningse trolleybus</a>.</p>
</li>
</ul>

<div id="wx_toc"/>

<a id="Trammaterieel" name="Trammaterieel"/>
<wx:section level="2" title="Trammaterieel" id="wxsec2"><h2 id="wx47">Trammaterieel</h2>

<p id="wx48">Voor de dienst op de stadslijnen beschikte de GTG over 20 <a href="/wnl/Tweeasser" title="Tweeasser" wx:linktype="known" wx:pagename="Tweeasser" wx:page_id="679757" id="wx49">tweeassige</a> <a href="/wnl/Motorwagen" title="Motorwagen" wx:linktype="known" wx:pagename="Motorwagen" wx:page_id="532863" id="wx50">motorwagens</a>, gebouwd in <a href="/wnl/1909" title="1909" wx:linktype="known" wx:pagename="1909" wx:page_id="2134" id="wx51">1909</a> door <a href="/wnl/MAN_AG" title="MAN AG" wx:linktype="known" wx:pagename="MAN_AG" wx:page_id="366661" id="wx52">MAN</a> te <a href="/wnl/Neurenberg" title="Neurenberg" wx:linktype="known" wx:pagename="Neurenberg" wx:page_id="65240" id="wx53">Neurenberg</a>. Zij waren donkergroen van kleur en droegen de nummers 1-16 en 26-29. In 1915 kwamen er nog 5 motorwagens bij van een iets grotere uitvoering, met de nummers 31-35. Voorts waren er nog 4 gesloten (17-20) en 6 open <a href="/wnl/Bijwagen" title="Bijwagen" wx:linktype="known" wx:pagename="Bijwagen" wx:page_id="629475" id="wx54">bijwagens</a> (21-25, 30).</p>

<p id="wx55">Met de ingebruikname van buitenlijn 5 naar Haren kwam er in 1921 nieuw materieel bij. Dit betrof 7 tweeassige motorwagens gebouwd door <a href="/wnl/HAWA" class="new" title="HAWA" wx:linktype="unknown" wx:pagename="HAWA" id="wx56">HAWA</a> te <a href="/wnl/Hannover_%28stad%29" title="Hannover (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Hannover_(stad)" wx:page_id="35327" id="wx57">Hannover</a> met de nummers 36-42. Deze motorwagens waren op enkele details na bijna gelijk aan de in datzelfde jaar aan de <a href="/wnl/Haagse_tram" title="Haagse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Haagse_tram" wx:page_id="24061" id="wx58">Haagse tram</a> geleverde motorwagens 265-279. Ook de kleur, <a href="/wnl/Cr%C3%A8me_%28kleur%29" class="new" title="Crème (kleur)" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Crème_(kleur)" id="wx59">crème</a> met <a href="/wnl/Bruin" title="Bruin" wx:linktype="known" wx:pagename="Bruin" wx:page_id="18118" id="wx60">bruin</a>, was gelijk aan die van de Haagse trams. Belangrijkste verschillen waren de <a href="/wnl/Spoorwijdte" title="Spoorwijdte" wx:linktype="known" wx:pagename="Spoorwijdte" wx:page_id="26127" id="wx61">spoorwijdte</a>, <a href="/wnl/Meterspoor" title="Meterspoor" wx:linktype="known" wx:pagename="Meterspoor" wx:page_id="288708" id="wx62">meterspoor</a> respectievelijk <a href="/wnl/Normaalspoor" title="Normaalspoor" wx:linktype="known" wx:pagename="Normaalspoor" wx:page_id="24582" id="wx63">normaalspoor</a> en het feit dat de Groningse trams twee <a href="/wnl/Koplamp" title="Koplamp" wx:linktype="known" wx:pagename="Koplamp" wx:page_id="656730" id="wx64">koplampen</a> aan ieder balkon hadden. Ook de stroomafnemer had een ander model. Voorts werden er nog 6 bijpassende <a href="/wnl/Bijwagen" title="Bijwagen" wx:linktype="known" wx:pagename="Bijwagen" wx:page_id="629475" id="wx65">bijwagens</a> met de nummers 43-48. geleverd, die gelijk waren aan de motorwagens, maar dan zonder motoren, schakelkasten, koplampen etc.</p>

<p id="wx66">Met de opheffing van de tram naar Haren werden deze nog maar 18 jaar oude trams op twee motorwagens na gesloopt. Een jaar later had men deze nog goed kunnen gebruiken nadat Nederland in <a href="/wnl/Duitse_aanval_op_Nederland_in_1940" title="Duitse aanval op Nederland in 1940" wx:linktype="known" wx:pagename="Duitse_aanval_op_Nederland_in_1940" wx:page_id="13876" id="wx67">mei 1940</a> bezet was en <a href="/wnl/Benzine" title="Benzine" wx:linktype="known" wx:pagename="Benzine" wx:page_id="8302" id="wx68">benzineschaarste</a> al spoedig aan de orde was. Wel waren de motorwagens 39 en 40 nog beschikbaar voor extra trams naar de <a href="/wnl/Esserweg" title="Esserweg" wx:linktype="known" wx:pagename="Esserweg" wx:page_id="662757" id="wx69">Esserweg</a>.</p>

<p id="wx70">Toen in 1949 het trambedrijf werd opgeheven werden de 19 nog aanwezige motorwagens in een tramdorp van <a href="/wnl/Noodwoning" class="new" title="Noodwoning" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Noodwoning" id="wx71">noodwoningen</a> geplaatst nabij de Friesestraatweg. Enkele jaren later, in 1954, werd alles gesloopt.</p>

<a id="Kolentram" name="Kolentram"/>
<wx:section level="3" title="Kolentram" id="wxsec5"><h3 id="wx72">Kolentram</h3>

<p id="wx73">Naast de trams voor passagiersvervoer bestond er in Groningen ook nog een <a href="/wnl/Kolen" title="Kolen" wx:linktype="known" wx:pagename="Kolen" wx:page_id="94139" id="wx74">kolentram</a>. Deze vervoerde vanaf 1921 de zwarte brandstof van het Noorderstation naar de <a href="/wnl/Gasfabriek" title="Gasfabriek" wx:linktype="known" wx:pagename="Gasfabriek" wx:page_id="224986" id="wx75">Gasfabriek</a>. Nog enkele jaren na de opheffing van de rest van het trambedrijf reed deze zijn ritjes tot het einde in 1960. Nog tot in de <a href="/wnl/Jaren_zeventig" title="Jaren zeventig" wx:linktype="known" wx:pagename="Jaren_zeventig" wx:page_id="119970" id="wx76">jaren zeventig</a> hebben er tramrails in de Noorderstationstraat gelegen.</p>

<a id="Een_Groningse_museumtram" name="Een_Groningse_museumtram"/>
</wx:section><wx:section level="3" title="Een Groningse museumtram" id="wxsec6"><h3 id="wx77">Een Groningse museumtram</h3>

<p id="wx78">Toen in <a href="/wnl/1981" title="1981" wx:linktype="known" wx:pagename="1981" wx:page_id="2228" id="wx79">1981</a> het <a href="/wnl/Gemeentelijk_Vervoerbedrijf_Groningen" title="Gemeentelijk Vervoerbedrijf Groningen" wx:linktype="known" wx:pagename="Gemeentelijk_Vervoerbedrijf_Groningen" wx:page_id="744617" id="wx80">Gemeentelijk Vervoerbedrijf Groningen</a> zijn 75-jarige bestaan ging vieren betreurde men het feit dat er van de Groningse tram niets meer bewaard was gebleven. Echter, bij de <a href="/wnl/Electrische_Museumtramlijn_Amsterdam" title="Electrische Museumtramlijn Amsterdam" wx:linktype="known" wx:pagename="Electrische_Museumtramlijn_Amsterdam" wx:page_id="275307" id="wx81">Electrische Museumtramlijn Amsterdam</a> (EMA) bleek een Haagse motorwagen aanwezig te zijn van hetzelfde type en bouwjaar als Groningen ooit bezat. Deze motorwagen was als pekelmotorwagen buiten dienst gesteld en wachtte op restauratie. Dit kwam de Groningers goed uit en zo verhuisde de HTM 267 (H16) naar Groningen, waar deze in enkele maanden tijd werd omgetoverd tot een gele Groninger tram. Hij kreeg het nummer 41. Alleen was deze tram normaalsporig i.p.v. metersporig. Bij de jubileumviering in maart 1981 stond de tram te pronken naast de <a href="/wnl/Martinitoren" title="Martinitoren" wx:linktype="known" wx:pagename="Martinitoren" wx:page_id="26157" id="wx82">Martinitoren</a>.</p>

<p id="wx83">Daarna vertrok deze naar <a href="/wnl/Den_Haag" title="Den Haag" wx:linktype="known" wx:pagename="Den_Haag" wx:page_id="3637" id="wx84">Den Haag</a> om rijvaardig gemaakt te worden en vanaf de zomer van 1981 deed de Groningse 41 dienst op de <a href="/wnl/Museumtramlijn" title="Museumtramlijn" wx:linktype="known" wx:pagename="Museumtramlijn" wx:page_id="292512" id="wx85">Museumtramlijn</a> in <a href="/wnl/Amsterdam" title="Amsterdam" wx:linktype="known" wx:pagename="Amsterdam" wx:page_id="12" id="wx86">Amsterdam</a>. Tussen 1987 en 1992 is de wagen tijdens een grote onderhoudsbeurt verder in groninger toestand gebracht. Bij het <a href="/wnl/Eeuw" title="Eeuw" wx:linktype="known" wx:pagename="Eeuw" wx:page_id="28769" id="wx87">eeuwfeest</a> van het Groningse vervoerbedrijf, keerde de motorwagen in juni <a href="/wnl/2006" title="2006" wx:linktype="known" wx:pagename="2006" wx:page_id="2243" id="wx88">2006</a> nog eens terug om de Groningers te herinneren aan hun tramverleden.</p>

<a id="Toekomst" name="Toekomst"/>
</wx:section></wx:section><wx:section level="2" title="Toekomst" id="wxsec3"><h2 id="wx89">Toekomst</h2>

<p id="wx90">Na het verdwijnen van de tram uit Groningen werden er met enige regelmaat plannen gepresenteerd om de tram weer in te voeren. Echt serieus werden die plannen nooit. Ook in het kader van de <a href="/wnl/Regiovisie_Groningen-Assen" title="Regiovisie Groningen-Assen" wx:linktype="known" wx:pagename="Regiovisie_Groningen-Assen" wx:page_id="518595" id="wx91">regiovisie Groningen-Assen</a> werd de tram weer opgevoerd als mogelijke oplossing voor het bereikbaar houden van <a href="/wnl/Groningen_%28stad%29" title="Groningen (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Groningen_(stad)" wx:page_id="3859" id="wx92">Groningen</a>. Deze plannen kregen serieus gestalte nadat de <a href="/wnl/Zuiderzeelijn" title="Zuiderzeelijn" wx:linktype="known" wx:pagename="Zuiderzeelijn" wx:page_id="25734" id="wx93">Zuiderzeelijn</a> werd afgeblazen en het Noorden ruim twee miljard euro beschikbaar kreeg voor alternatieven voor de Zuiderzeelijn. In mei 2008 werd daarop het plan voor de <a href="/wnl/RegioTram_Groningen" class="new" title="RegioTram Groningen" wx:linktype="unknown" wx:pagename="RegioTram_Groningen" id="wx94">RegioTram Groningen</a> gepresenteerd.</p>

<a id="Externe_link" name="Externe_link"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Externe link" id="wxsec4"><h2 id="wx95">Externe link</h2>

<ul id="wx96">
<li id="wx97"><a href="http://www.regiotram.nl" class="external text" wx:linktype="external" rel="nofollow" id="wx98">RegioTram Groningen</a></li>
</ul>

<wx:template id="wx_t1" pagename="Sjabloon:Navigatie_Nederlandse_elektrische_trams_en_metro's" page_id="1002201"/>
<table class="navigatiesjabloon" style="width:100%; clear:both; margin-top:1em; margin-bottom:-7px; border:1px solid #aaaaaa; background-color:#f8f8f8;" cellpadding="0" id="wx99">
<tr id="wx100">
<th style="width:100%; font-size:95%; padding-bottom:2px; text-align:center; background-color: #ddeef8; color:black;" id="wx101"><a href="/wnl/Lijst_van_tramsteden_in_Nederland" title="Lijst van tramsteden in Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Lijst_van_tramsteden_in_Nederland" wx:page_id="281377" id="wx102">Elektrische trams</a>
<p id="wx103">en <a href="/wnl/Metro_%28vervoermiddel%29" title="Metro (vervoermiddel)" wx:linktype="known" wx:pagename="Metro_(vervoermiddel)" wx:page_id="9170" id="wx104">metro's</a> in <a href="/wnl/Nederland" title="Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Nederland" wx:page_id="1146" id="wx105">Nederland</a></p>
</th>
<td valign="top" rowspan="2" id="wx106"><a href="/wnl/Afbeelding:OV-museum_Den_Haag.jpg" title="" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:OV-museum_Den_Haag.jpg" id="wx107"><img src="/wnl/Afbeelding:OV-museum_Den_Haag.jpg" alt="" width="50" id="wx108"/></a></td>
</tr>

<tr id="wx109">
<td align="center" style="font-size:90%; padding:0px 3px 0px 3px;" colspan="1" id="wx110">
<p id="wx111"><b id="wx112">Metrosystemen</b>: <a href="/wnl/Amsterdamse_metro" title="Amsterdamse metro" wx:linktype="known" wx:pagename="Amsterdamse_metro" wx:page_id="24749" id="wx113">Amsterdam</a> · <a href="/wnl/Rotterdamse_metro" title="Rotterdamse metro" wx:linktype="known" wx:pagename="Rotterdamse_metro" wx:page_id="24750" id="wx114">Rotterdam</a><br id="wx115"/>
<b id="wx116">Bestaande trambedrijven</b>: <a href="/wnl/Amsterdamse_tram" title="Amsterdamse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Amsterdamse_tram" wx:page_id="24056" id="wx117">Amsterdam</a> · <a href="/wnl/Haagse_tram" title="Haagse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Haagse_tram" wx:page_id="24061" id="wx118">Den Haag</a> · <a href="/wnl/RandstadRail" title="RandstadRail" wx:linktype="known" wx:pagename="RandstadRail" wx:page_id="31797" id="wx119">RandstadRail</a> · <a href="/wnl/Rotterdamse_tram" title="Rotterdamse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Rotterdamse_tram" wx:page_id="24060" id="wx120">Rotterdam</a> · <a href="/wnl/RijnGouwelijn" title="RijnGouwelijn" wx:linktype="known" wx:pagename="RijnGouwelijn" wx:page_id="24790" id="wx121">RijnGouwelijn</a> · <a href="/wnl/Utrechtse_sneltram" title="Utrechtse sneltram" wx:linktype="known" wx:pagename="Utrechtse_sneltram" wx:page_id="24847" id="wx122">Sneltram Utrecht</a> · <a href="/wnl/Tramlijn_Houten_-_Houten_Castellum" title="Tramlijn Houten - Houten Castellum" wx:linktype="known" wx:pagename="Tramlijn_Houten_-_Houten_Castellum" wx:page_id="803647" id="wx123">Houten</a><br id="wx124"/>
<b id="wx125">Vroegere trambedrijven</b>: <a href="/wnl/Arnhemse_tram" title="Arnhemse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Arnhemse_tram" wx:page_id="870445" id="wx126">Arnhem</a> · <a href="/wnl/Blauwe_Tram" title="Blauwe Tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Blauwe_Tram" wx:page_id="255468" id="wx127">Blauwe tram</a> · <a href="/wnl/Gele_Tram" title="Gele Tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Gele_Tram" wx:page_id="273900" id="wx128">Gele tram</a> · <a href="/wnl/Gemeentetram_Groningen" title="Gemeentetram Groningen" wx:linktype="self" wx:pagename="Gemeentetram_Groningen" wx:page_id="750373" id="wx129">Groningen</a> · <a href="/wnl/Haarlemse_tram" title="Haarlemse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Haarlemse_tram" wx:page_id="650951" id="wx130">Haarlem</a> · <a href="/wnl/Limburgse_tram" title="Limburgse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Limburgse_tram" wx:page_id="873645" id="wx131">Limburgse tram</a> · <a href="/wnl/Nijmeegse_tram" title="Nijmeegse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Nijmeegse_tram" wx:page_id="870716" id="wx132">Nijmegen</a> · <a href="/wnl/Twentsche_Electrische_Tramweg_Maatschappij" title="Twentsche Electrische Tramweg Maatschappij" wx:linktype="known" wx:pagename="Twentsche_Electrische_Tramweg_Maatschappij" wx:page_id="547879" id="wx133">Twente</a> · <a href="/wnl/Utrechtse_tram" title="Utrechtse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Utrechtse_tram" wx:page_id="509552" id="wx134">Utrecht</a> · <a href="/wnl/Societ%C3%A9_Anonyme_des_Tramways_%C3%A0_vapeur_Flessingue-Middelbourg_et_extensions" title="Societé Anonyme des Tramways à vapeur Flessingue-Middelbourg et extensions" wx:linktype="known" wx:pagename="Societé_Anonyme_des_Tramways_à_vapeur_Flessingue-Middelbourg_et_extensions" wx:page_id="971929" id="wx135">Vlissingen-Middelburg</a> · <a href="/wnl/Waterlandse_tram" title="Waterlandse tram" wx:linktype="known" wx:pagename="Waterlandse_tram" wx:page_id="650952" id="wx136">Waterlandse tram</a></p>
</td>
</tr>
</table>

<wx:templateend start="wx_t1"/>
</wx:section></wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Gemeentetram_Groningen" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx137">Categorieën</a>: <span dir="ltr" id="wx138"><a href="/wnl/Categorie:Tram_in_Nederland" title="Categorie:Tram in Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Tram_in_Nederland" wx:page_id="594095" id="wx139">Tram in Nederland</a></span> | <span dir="ltr" id="wx140"><a href="/wnl/Categorie:Voormalig_Nederlands_openbaarvervoerbedrijf" title="Categorie:Voormalig Nederlands openbaarvervoerbedrijf" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Voormalig_Nederlands_openbaarvervoerbedrijf" wx:page_id="392146" id="wx141">Voormalig Nederlands openbaarvervoerbedrijf</a></span> | <span dir="ltr" id="wx142"><a href="/wnl/Categorie:Vervoer_in_Groningen_%28provincie%29" title="Categorie:Vervoer in Groningen (provincie)" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Vervoer_in_Groningen_(provincie)" wx:page_id="979040" id="wx143">Vervoer in Groningen (provincie)</a></span> | <span dir="ltr" id="wx144"><a href="/wnl/Categorie:Geschiedenis_van_Groningen" title="Categorie:Geschiedenis van Groningen" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Geschiedenis_van_Groningen" wx:page_id="381800" id="wx145">Geschiedenis van Groningen</a></span> | <span dir="ltr" id="wx146"><a href="/wnl/Categorie:Vervoer_in_Groningen_%28stad%29" title="Categorie:Vervoer in Groningen (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Vervoer_in_Groningen_(stad)" wx:page_id="1009783" id="wx147">Vervoer in Groningen (stad)</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
</div>
</body>
<wx:templatearguments for="wx_t1"/>
</html>
