<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Orkestliederen in de romantiek</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Orkestliederen_in_de_romantiek"/>
<meta name="wx_page_id" content="734873"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Orkestliederen in de romantiek" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Orkestliederen in de romantiek</h1>

<p id="wx2">Een <b id="wx3">orkestlied</b> is een compositie voor een zangstem en een <a href="/wnl/Symfonieorkest" title="Symfonieorkest" wx:linktype="known" wx:pagename="Symfonieorkest" wx:page_id="42272" id="wx4">symfonieorkest</a> in een afgeronde vorm. De bloeitijd van het orkestlied ligt in de <a href="/wnl/Jugendstil" title="Jugendstil" wx:linktype="known" wx:pagename="Jugendstil" wx:page_id="8860" id="wx5">Jugendstil</a>-tijd, rond <a href="/wnl/1900" title="1900" wx:linktype="known" wx:pagename="1900" wx:page_id="2126" id="wx6">1900</a>, en de bekendste componisten van het orkestlied zijn <a href="/wnl/Gustav_Mahler" title="Gustav Mahler" wx:linktype="known" wx:pagename="Gustav_Mahler" wx:page_id="14795" id="wx7">Gustav Mahler</a> en <a href="/wnl/Richard_Strauss" title="Richard Strauss" wx:linktype="known" wx:pagename="Richard_Strauss" wx:page_id="72768" id="wx8">Richard Strauss</a>.</p>

<div id="wx_toc"/>

<a id="Definitie" name="Definitie"/>
<wx:section level="2" title="Definitie" id="wxsec2"><h2 id="wx9">Definitie</h2>

<p id="wx10">De voorloper van het orkestlied is de Duits/Oostenrijkse <i id="wx11">‘Konzertarie’</i> (concertaria) of <a href="/wnl/Solocantate" class="new" title="Solocantate" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Solocantate" id="wx12">solocantate</a>. <a href="/wnl/Wolfgang_Amadeus_Mozart" title="Wolfgang Amadeus Mozart" wx:linktype="known" wx:pagename="Wolfgang_Amadeus_Mozart" wx:page_id="1929" id="wx13">Mozart</a> en <a href="/wnl/Joseph_Haydn" title="Joseph Haydn" wx:linktype="known" wx:pagename="Joseph_Haydn" wx:page_id="9666" id="wx14">Joseph Haydn</a>, bijvoorbeeld zijn <i id="wx15">‘Arianne a Naxos’</i>, componeerden ze al. Het orkestlied is daarom geen compositie die alleen rond 1900 bloeide of een Oostenrijkse of Duitse aangelegenheid was. Ook vele Nederlandse componisten zoals <a href="/wnl/Jan_van_Gilse_%28componist%29" title="Jan van Gilse (componist)" wx:linktype="known" wx:pagename="Jan_van_Gilse_(componist)" wx:page_id="414058" id="wx16">Jan van Gilse</a> en <a href="/wnl/Alphons_Diepenbrock" title="Alphons Diepenbrock" wx:linktype="known" wx:pagename="Alphons_Diepenbrock" wx:page_id="203350" id="wx17">Alphons Diepenbrock</a> componeerden orkestliederen.</p>

<p id="wx18">De afgeronde vorm van het orkestlied heeft betrekking op het feit dat de gezongen tekst een gedicht of andere vorm van poëzie betreft. Orkestliederen kunnen in een <a href="/wnl/Cyclus" title="Cyclus" wx:linktype="known" wx:pagename="Cyclus" wx:page_id="60355" id="wx19">cyclus</a> zijn ondergebracht, bijvoorbeeld Mahler’s <i id="wx20">‘Rückert-Lieder’</i> of Strauss’ <i id="wx21">‘Vier letzte Lieder’</i>.</p>

<p id="wx22">Een opera-<a href="/wnl/Aria_%28compositie%29" title="Aria (compositie)" wx:linktype="known" wx:pagename="Aria_(compositie)" wx:page_id="34040" id="wx23">aria</a> is dus geen orkestlied, omdat de aria geen afgeronde vorm is maar onderdeel van de handeling in de opera. De begeleiding van een symfonieorkest kan ook begeleiding zijn door middel van een kamerorkest of een aantal instrumenten. De grenzen zijn niet zo sterk dat een compositie voor zangstem en acht instrumenten niet, en met een orkest wel een orkestlied is.</p>

<ul id="wx24">
<li id="wx25">
<p id="wx26">Zie: <a href="/wnl/Lijst_van_orkestliederen" title="Lijst van orkestliederen" wx:linktype="known" wx:pagename="Lijst_van_orkestliederen" wx:page_id="737311" id="wx27">Lijst van orkestliederen</a> voor een overzicht.</p>
</li>
</ul>

<a id="Voorlopers" name="Voorlopers"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Voorlopers" id="wxsec3"><h2 id="wx28">Voorlopers</h2>

<p id="wx29">In het Duitse taalgebied kunnen delen van <a href="/wnl/Robert_Schumann" title="Robert Schumann" wx:linktype="known" wx:pagename="Robert_Schumann" wx:page_id="61384" id="wx30">Robert Schumanns</a> <a href="/wnl/Faust_%28legende%29" title="Faust (legende)" wx:linktype="known" wx:pagename="Faust_(legende)" wx:page_id="706085" id="wx31">Faust</a>-Szenen (<a href="/wnl/1844" title="1844" wx:linktype="known" wx:pagename="1844" wx:page_id="2597" id="wx32">1844</a>) gemakkelijk als orkestlied worden onderscheiden, maar ze zijn onderdeel van een geheel. Ook al de aria’s in de toneelmuziek van <a href="/wnl/Beethoven" title="Beethoven" wx:linktype="known" wx:pagename="Beethoven" wx:page_id="9644" id="wx33">Beethoven</a> voor <a href="/wnl/Kotzebue" title="Kotzebue" wx:linktype="known" wx:pagename="Kotzebue" wx:page_id="644806" id="wx34">Kotzebue</a>’s <i id="wx35">‘Die Ruinen von Athen’</i> zijn voorlopers, tevens de concertaria <i id="wx36">‘Ah, Perfido!’</i>. <a href="/wnl/Johannes_Brahms" title="Johannes Brahms" wx:linktype="known" wx:pagename="Johannes_Brahms" wx:page_id="13529" id="wx37">Johannes Brahms</a>’ <i id="wx38">‘Alt Rhapsodie, op. 53’</i> (op tekst van <a href="/wnl/Goethe" title="Goethe" wx:linktype="known" wx:pagename="Goethe" wx:page_id="32518" id="wx39">Goethe</a>’s <i id="wx40">‘Harzreise in Winter’</i>) is een prachtig voorbeeld omdat het niet in de definitie persé valt, er zingt ook een <a href="/wnl/Mannenkoor" title="Mannenkoor" wx:linktype="known" wx:pagename="Mannenkoor" wx:page_id="91571" id="wx41">mannenkoor</a> in mee, maar wel een afgeronde compositie is. De compositie <i id="wx42">‘Nänie, op. 82’</i> van dezelfde componist kan ook meetellen. Brahms speelde voortdurend met de gedachte een opera te componeren en deze liederen kunnen een idee geven van zijn dramatische mogelijkheden.</p>

<p id="wx43">In het Franse taalgebied ontmoeten van <a href="/wnl/Hector_Berlioz" title="Hector Berlioz" wx:linktype="known" wx:pagename="Hector_Berlioz" wx:page_id="9647" id="wx44">Hector Berlioz</a> die al in 1829 de scène lyrique <i id="wx45">‘La mort de Cléopâtra’</i> voor vrouwenstem en orkest componeerde. In de jaren <a href="/wnl/1840" title="1840" wx:linktype="known" wx:pagename="1840" wx:page_id="2053" id="wx46">1840</a> instrumenteerde hij zijn pianoliederencyclus <i id="wx47">‘Les nuits d’été’</i> (op gedichten van <a href="/wnl/Th%C3%A9ophile_Gautier" title="Théophile Gautier" wx:linktype="known" wx:pagename="Théophile_Gautier" wx:page_id="96854" id="wx48">Théophile Gautier</a>) voor dezelfde combinatie. Zelfs de Noor <a href="/wnl/Edvard_Grieg" title="Edvard Grieg" wx:linktype="known" wx:pagename="Edvard_Grieg" wx:page_id="11189" id="wx49">Edvard Grieg</a> instrumenteerde al in de jaren <a href="/wnl/1870" title="1870" wx:linktype="known" wx:pagename="1870" wx:page_id="2613" id="wx50">1870</a> liederen die men als orkestlied kan aanduiden, bijvoorbeeld <i id="wx51">‘Efterårsstormen’</i> (herfststormen), op.1 8.</p>

<a id="Bloeitijd_in_Duitstalig_gebied" name="Bloeitijd_in_Duitstalig_gebied"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Bloeitijd in Duitstalig gebied" id="wxsec4"><h2 id="wx52">Bloeitijd in Duitstalig gebied</h2>

<p id="wx53">De echte bloeitijd van het orkestlied, en haar acceptatie als aparte kunstvorm, valt primair rond 1900 en in het muzikale tijdperk <a href="/wnl/Laatromantiek" class="new" title="Laatromantiek" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Laatromantiek" id="wx54">laatromantiek</a> (Duits: <i id="wx55">‘Spätromantik’</i>); het feit dat er nu nog orkestliederen worden gecomponeerd is een bewijs van haar levensvatbaarheid als genre.</p>

<p id="wx56">Mahler en Strauss stonden zeker onder invloed van <a href="/wnl/Richard_Wagner" title="Richard Wagner" wx:linktype="known" wx:pagename="Richard_Wagner" wx:page_id="8755" id="wx57">Richard Wagner</a> die ook een bijdrage aan het genre leverde met zijn <i id="wx58">‘Wesendonck Lieder’</i> (gedeeltelijk door Wagner zelf maar ook door de <a href="/wnl/Dirigent" title="Dirigent" wx:linktype="known" wx:pagename="Dirigent" wx:page_id="6701" id="wx59">dirigent</a> <a href="/wnl/Felix_Mottl" class="new" title="Felix Mottl" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Felix_Mottl" id="wx60">Felix Mottl</a> georkestreerd, later door <a href="/wnl/Hans_Werner_Henze" title="Hans Werner Henze" wx:linktype="known" wx:pagename="Hans_Werner_Henze" wx:page_id="491939" id="wx61">Hans Werner Henze</a> voor kamerorkest bewerkt). Zowel Mahler als Strauss rekende zijn orkestliederen tot zijn beste composities, vermoedelijk ook door de gelukkige keuzes van tekstdichters. Een orkestlied zonder uitstekende poëzie is als een opera zonder goed <a href="/wnl/Libretto" title="Libretto" wx:linktype="known" wx:pagename="Libretto" wx:page_id="20124" id="wx62">libretto</a>.</p>

<p id="wx63">Bij Mahler kunnen in één adem zijn <i id="wx64">‘Lieder eines fahrenden Gesellen’</i> (vanaf <a href="/wnl/1885" title="1885" wx:linktype="known" wx:pagename="1885" wx:page_id="2585" id="wx65">1885</a>), <i id="wx66">‘Kindertotenlieder’</i> (1901/04) en <i id="wx67">‘Rückert-Lieder’</i> (<a href="/wnl/1905" title="1905" wx:linktype="known" wx:pagename="1905" wx:page_id="2130" id="wx68">1905</a>) genoemd worden. Thema’s uit deze liederen duiken veelvuldig op in zijn symfonieën. De als symfonie aangeduide <i id="wx69">‘<a href="/wnl/Das_Lied_von_der_Erde" class="new" title="Das Lied von der Erde" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Das_Lied_von_der_Erde" id="wx70">Das Lied von der Erde</a>’</i> kan ook gezien worden als een verzameling van zes orkestliederen. De liederen van Strauss uit deze tijd zijn vaste onderdelen van het concertrepertoire geworden. Liederen als <i id="wx71">‘Allerseelen’</i> en <i id="wx72">‘Zueignung’</i> (uit op.10) gelden als vroege meesterwerken maar net zo goed <i id="wx73">‘Morgen’</i> en <i id="wx74">‘Heimliche Aufforderung’</i> (uit op.27) van een aantal jaren later. Als onnavolgbaar hoogtepunt geldt natuurlijk de cyclus <i id="wx75">‘Vier letzte Lieder’</i> uit <a href="/wnl/1947" title="1947" wx:linktype="known" wx:pagename="1947" wx:page_id="2100" id="wx76">1947</a> op teksten van <a href="/wnl/Hesse" title="Hesse" wx:linktype="known" wx:pagename="Hesse" wx:page_id="438230" id="wx77">Hesse</a> en <a href="/wnl/Eichendorff" title="Eichendorff" wx:linktype="known" wx:pagename="Eichendorff" wx:page_id="661860" id="wx78">Eichendorff</a>.</p>

<p id="wx79">Parallel aan Mahler en Strauss, net zo waardevol maar veel minder bekend, zijn liederen van <a href="/wnl/Hugo_Wolf" title="Hugo Wolf" wx:linktype="known" wx:pagename="Hugo_Wolf" wx:page_id="485564" id="wx80">Hugo Wolf</a> die 24 van zijn 300 pianoliederen orkestreerde. <i id="wx81">‘Prometheus’</i> (Goethe) en <i id="wx82">‘Schlafendes Jesuskind’</i> (<a href="/wnl/Eduard_M%C3%B6rike" title="Eduard Mörike" wx:linktype="known" wx:pagename="Eduard_Mörike" wx:page_id="308350" id="wx83">Eduard Mörike</a>) gelden als meesterwerken.</p>

<p id="wx84">In de kleine cirkel rond Mahler componeerden <a href="/wnl/Alexander_von_Zemlinsky" title="Alexander von Zemlinsky" wx:linktype="known" wx:pagename="Alexander_von_Zemlinsky" wx:page_id="302355" id="wx85">Alexander von Zemlinsky</a>, <a href="/wnl/Alban_Berg" title="Alban Berg" wx:linktype="known" wx:pagename="Alban_Berg" wx:page_id="110828" id="wx86">Alban Berg</a> en <a href="/wnl/Arnold_Schoenberg" title="Arnold Schoenberg" wx:linktype="known" wx:pagename="Arnold_Schoenberg" wx:page_id="299542" id="wx87">Arnold Schoenberg</a> orkestliederen.</p>

<p id="wx88">Zemlinsky’s <i id="wx89">‘Lyrische symfonie’</i>, op.18 (<a href="/wnl/1924" title="1924" wx:linktype="known" wx:pagename="1924" wx:page_id="2037" id="wx90">1924</a>) is een werk dat haast plagiaat is van Mahler’s <i id="wx91">‘Lied von der Erde’</i>. Ook hier een aantal (7) orkestliederen gecombineerd in een cyclus voor een mannen- en een vrouwenstem en groot orkest. De <i id="wx92">‘Sechs Gesänge für mittlere Stimme und Orchester'</i>, op. 13 op gedichten van <a href="/wnl/Maurice_Maeterlinck" title="Maurice Maeterlinck" wx:linktype="known" wx:pagename="Maurice_Maeterlinck" wx:page_id="189576" id="wx93">Maurice Maeterlinck</a> zijn hier nauw aan verwant. Zemlinsky betreedt met zijn <i id="wx94">‘Symphonische Gesänge’</i>, op. 20 (<a href="/wnl/1929" title="1929" wx:linktype="known" wx:pagename="1929" wx:page_id="2111" id="wx95">1929</a>) echter een andere wereld. Het zijn typische jaren <a href="/wnl/1920" title="1920" wx:linktype="known" wx:pagename="1920" wx:page_id="2140" id="wx96">1920</a> liederen op teksten van de Afro-Amerikaanse dichter <a href="/wnl/Langston_Hughes" class="new" title="Langston Hughes" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Langston_Hughes" id="wx97">Langston Hughes</a>: jazzy, met dixielandinvloeden, en haast een verzet tegen zijn eigen laatromantische periode.</p>

<p id="wx98">Arnold Schoenberg’s <i id="wx99">‘Gurre-Lieder’</i> kunnen zowel een <a href="/wnl/Cantate" title="Cantate" wx:linktype="known" wx:pagename="Cantate" wx:page_id="34043" id="wx100">cantate</a> als een verzameling liederen worden genoemd. Het deel <i id="wx101">‘Lied der Waldtaube’</i> voor sopraan uit deze compositie is een echt orkestlied en wordt veelvuldig apart opgevoerd. Er is ook een bewerking van met een kleine kamerorkestbezetting. Schoenberg componeerde nog twee andere korte cycli: liederen verzameld als op. 6 en als op. 22. Schoenberg neemt in deze laatste liederen afscheid van de tonaliteit.</p>

<p id="wx102">Alban Berg verrijkte het genre met zijn <i id="wx103">‘Sieben frühe Lieder’</i> (<a href="/wnl/1908" title="1908" wx:linktype="known" wx:pagename="1908" wx:page_id="2133" id="wx104">1908</a>) en <i id="wx105">‘Fünf Orchesterlieder nach Ansichkarten-texten von Peter Altenberg’</i>, op. 4 (<a href="/wnl/1912" title="1912" wx:linktype="known" wx:pagename="1912" wx:page_id="1993" id="wx106">1912</a>) waarin de tonaliteit ook al wordt verlaten. Laatromantisch kan nog wel zijn compositie <i id="wx107">‘Der Wein’</i>, die hij een Konzertarie noemde, worden getypeerd.</p>

<p id="wx108">Andere componisten die excelleerden in dit genre waren: <a href="/wnl/Egon_Wellesz" title="Egon Wellesz" wx:linktype="known" wx:pagename="Egon_Wellesz" wx:page_id="294773" id="wx109">Egon Wellesz</a>, <a href="/wnl/Paul_Hindemith" title="Paul Hindemith" wx:linktype="known" wx:pagename="Paul_Hindemith" wx:page_id="240379" id="wx110">Paul Hindemith</a>, de Zwitsers <a href="/wnl/Othmar_Schoeck" title="Othmar Schoeck" wx:linktype="known" wx:pagename="Othmar_Schoeck" wx:page_id="529129" id="wx111">Othmar Schoeck</a> en <a href="/wnl/Frank_Martin_%28componist%29" title="Frank Martin (componist)" wx:linktype="known" wx:pagename="Frank_Martin_(componist)" wx:page_id="147215" id="wx112">Frank Martin</a>. Veel van deze composities worden zelden nog uitgevoerd, maar zijn wel op CD verkrijgbaar. <a href="/wnl/Hans_Pfitzner" title="Hans Pfitzner" wx:linktype="known" wx:pagename="Hans_Pfitzner" wx:page_id="520837" id="wx113">Hans Pfitzner</a>, vooral bekend vanwege zijn <a href="/wnl/Opera_%28muziek%29" title="Opera (muziek)" wx:linktype="known" wx:pagename="Opera_(muziek)" wx:page_id="1286" id="wx114">opera</a> <a href="/wnl/Palestrina" title="Palestrina" wx:linktype="known" wx:pagename="Palestrina" wx:page_id="20585" id="wx115">Palestrina</a>, verrijkte het genre in de jaren <a href="/wnl/1890" title="1890" wx:linktype="known" wx:pagename="1890" wx:page_id="2046" id="wx116">1890</a> al met de ballade <i id="wx117">‘Herr Oluf’</i>, op. 12 en <i id="wx118">‘Heinzelmänchen’</i>, op. 14. Van bijzonder belang is zijn bewerking van een aria uit zijn eigen opera ‘Der arme Heinrich’. Deze aria, bekend als <i id="wx119">‘Dietrich’s Erzählung’</i> is zodanig bewerkt dat zij als orkestlied uitgevoerd kan worden.</p>

<p id="wx120">Na de <a href="/wnl/Tweede_Wereldoorlog" title="Tweede Wereldoorlog" wx:linktype="known" wx:pagename="Tweede_Wereldoorlog" wx:page_id="1739" id="wx121">Tweede Wereldoorlog</a> bleven veel Duitse componisten in deze traditie werken produceren. <a href="/wnl/Manfred_Trojahn" class="new" title="Manfred Trojahn" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Manfred_Trojahn" id="wx122">Manfred Trojahn</a> en <a href="/wnl/Siegfried_Matthus" class="new" title="Siegfried Matthus" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Siegfried_Matthus" id="wx123">Siegfried Matthus</a> (<i id="wx124">‘Holofernes</i>, Porträt für Bariton und Orchester’) kunnen worden genoemd.</p>

<a id="Frankrijk" name="Frankrijk"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Frankrijk" id="wxsec5"><h2 id="wx125">Frankrijk</h2>

<p id="wx126">Franse componisten die het orkestlied, dat in dat taalgebied ook andere namen kreeg zoals ‘scène lyrique’, ‘mélodie’, ‘vocalise’, ‘chant’ en ‘poème’, verrijkten waren niet talrijk. De kwaliteit van wat er is, is echter zeer hoog.</p>

<p id="wx127"><a href="/wnl/Ernest_Chausson" title="Ernest Chausson" wx:linktype="known" wx:pagename="Ernest_Chausson" wx:page_id="70862" id="wx128">Ernest Chausson</a> met <i id="wx129">‘Poème de l’amour et de la mer’</i> voor sopraan- óf baritonsolist en orkest, eigenlijk twee orkestliederen met een kort orkestraal tussenspel als verbinding, en <a href="/wnl/Maurice_Ravel" title="Maurice Ravel" wx:linktype="known" wx:pagename="Maurice_Ravel" wx:page_id="9712" id="wx130">Maurice Ravel</a> met <i id="wx131">‘Shéhérazade’</i> (<a href="/wnl/1903" title="1903" wx:linktype="known" wx:pagename="1903" wx:page_id="2128" id="wx132">1903</a>), <i id="wx133">‘cinq mélodies populaires’</i> en <i id="wx134">‘deux mélodies hebraïques’</i> zijn typische impressionistische miniatuurtjes. Ook <a href="/wnl/Claude_Debussy" title="Claude Debussy" wx:linktype="known" wx:pagename="Claude_Debussy" wx:page_id="9649" id="wx135">Claude Debussy</a> en <a href="/wnl/Henri_Duparc" title="Henri Duparc" wx:linktype="known" wx:pagename="Henri_Duparc" wx:page_id="1164085" id="wx136">Henri Duparc</a> hadden orkestliederen in hun repertoire; de laatste gold als specialist, <i id="wx137">‘Phidylé’, ‘Testament’</i> en <i id="wx138">‘Chanson triste’</i> zijn een mengsel van een Franse sfeer met Duitse laatromantische trekjes.</p>

<a id="Engeland" name="Engeland"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Engeland" id="wxsec6"><h2 id="wx139">Engeland</h2>

<p id="wx140">In het Engelse taalgebied wordt voor het orkestlied ook wel de aanduiding ‘scena’ gebruikt. Engelse componisten als <a href="/wnl/Lennox_Berkeley" title="Lennox Berkeley" wx:linktype="known" wx:pagename="Lennox_Berkeley" wx:page_id="627076" id="wx141">Lennox Berkeley</a>, <a href="/wnl/Arthur_Bliss" title="Arthur Bliss" wx:linktype="known" wx:pagename="Arthur_Bliss" wx:page_id="172161" id="wx142">Arthur Bliss</a>, <a href="/wnl/William_Alwyn" title="William Alwyn" wx:linktype="known" wx:pagename="William_Alwyn" wx:page_id="327871" id="wx143">William Alwyn</a>, <a href="/wnl/Gustav_Holst" title="Gustav Holst" wx:linktype="known" wx:pagename="Gustav_Holst" wx:page_id="144349" id="wx144">Gustav Holst</a> en <a href="/wnl/Frederick_Delius" title="Frederick Delius" wx:linktype="known" wx:pagename="Frederick_Delius" wx:page_id="289346" id="wx145">Frederick Delius</a> produceerden enkele orkestliederen maar twee componisten interesseerden zich meer dan gemiddeld voor het genre. <a href="/wnl/Benjamin_Britten" title="Benjamin Britten" wx:linktype="known" wx:pagename="Benjamin_Britten" wx:page_id="33016" id="wx146">Benjamin Britten</a>, mogelijk vanwege zijn jarenlange relatie met de tenor <a href="/wnl/Peter_Pears" title="Peter Pears" wx:linktype="known" wx:pagename="Peter_Pears" wx:page_id="669236" id="wx147">Peter Pears</a>, schreef enkele cycli die tot het standaardrepertoire behoren. In ieder geval in Engeland. <i id="wx148">‘Our hunting fathers’</i>, op. 8 (<a href="/wnl/1936" title="1936" wx:linktype="known" wx:pagename="1936" wx:page_id="2039" id="wx149">1936</a>); <i id="wx150">‘Les illuminations’</i>, op. 18 (<a href="/wnl/1939" title="1939" wx:linktype="known" wx:pagename="1939" wx:page_id="2216" id="wx151">1939</a>); <i id="wx152">‘Serenade, op. 31 for tenor, horn and strings’</i>, (<a href="/wnl/1943" title="1943" wx:linktype="known" wx:pagename="1943" wx:page_id="2219" id="wx153">1943</a>); <i id="wx154">‘Nocturne’</i>, op. 60 voor tenor, 7 instrumenten en strijkorkest en in mindere mate <i id="wx155">‘Phaedra’</i>, op. 93 voor mezzosopraan, slagwerk, cello, klavecimbel en strijkorkest, zijn standaardwerken.</p>

<p id="wx156"><a href="/wnl/Gerald_Finzi" title="Gerald Finzi" wx:linktype="known" wx:pagename="Gerald_Finzi" wx:page_id="90826" id="wx157">Gerald Finzi</a>, op het Europese vasteland haast niet meer gespeeld, componeerde enkele andere veeluitgevoerde orkestliederen waarbij <i id="wx158">‘Dies Natalis’</i> op.8, (<a href="/wnl/1929" title="1929" wx:linktype="known" wx:pagename="1929" wx:page_id="2111" id="wx159">1929</a>) de meest uitgevoerde is. <i id="wx160">‘Farewell to Arms’</i>, op.9 en <i id="wx161">‘Let us garlands bring’</i>, op.18 zijn ook prachtige aanvullingen.</p>

<p id="wx162">De Amerikaanse componist <a href="/wnl/Samuel_Barber" title="Samuel Barber" wx:linktype="known" wx:pagename="Samuel_Barber" wx:page_id="27409" id="wx163">Samuel Barber</a> geldt als een laatromanticus die met <i id="wx164">‘Knoxville: Summer of 1915’</i>, op.24 en <i id="wx165">‘Andromache's Farewell’</i>, op.39 (door hem een ‘scena’ genoemd) het repertoire verrijkte.</p>

<a id="Overige" name="Overige"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Overige" id="wxsec7"><h2 id="wx166">Overige</h2>

<p id="wx167">De Nederlandse componisten componeerden hun orkestliederen in de Duitse of Franse taal. Ook de bloeitijd in <b id="wx168">Nederland</b> lag tussen 1890 en 1910 met als vertegenwoordigers van het Duitse orkestlied <a href="/wnl/Alphons_Diepenbrock" title="Alphons Diepenbrock" wx:linktype="known" wx:pagename="Alphons_Diepenbrock" wx:page_id="203350" id="wx169">Alphons Diepenbrock</a> en <a href="/wnl/Jan_van_Gilse_%28componist%29" title="Jan van Gilse (componist)" wx:linktype="known" wx:pagename="Jan_van_Gilse_(componist)" wx:page_id="414058" id="wx170">Jan van Gilse</a> en in het Frans <a href="/wnl/Hendrik_Andriessen" title="Hendrik Andriessen" wx:linktype="known" wx:pagename="Hendrik_Andriessen" wx:page_id="27478" id="wx171">Hendrik Andriessen</a>.</p>

<p id="wx172">In <b id="wx173">Scandinavië</b> was de bijdrage, net als in Nederland, zeer bescheiden, maar van veel hogere kwaliteit. Er werd echter wel in de landstaal gezongen. In <b id="wx174">Noorwegen</b> componeerde Grieg liederen die hij later orkestreerde, het waren oorspronkelijk liederen voor zangstem en pianobegeleiding. Grieg gebruikte zowel Duits als Noors als zangtaal.</p>

<p id="wx175">De <b id="wx176">Zweedse</b> componist <a href="/wnl/G%C3%B6sta_Nystroem" class="new" title="Gösta Nystroem" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Gösta_Nystroem" id="wx177">Gösta Nystroem</a> heeft met zijn <i id="wx178">‘Sånger vid Havet’</i> (zeeliederen) een prachtige compositie afgeleverd maar ook <a href="/wnl/Hugo_Alfv%C3%A9n" title="Hugo Alfvén" wx:linktype="known" wx:pagename="Hugo_Alfvén" wx:page_id="138478" id="wx179">Hugo Alfvén</a>, <a href="/wnl/Peterson-Berger" class="new" title="Peterson-Berger" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Peterson-Berger" id="wx180">Peterson-Berger</a>, <a href="/wnl/Wilhelm_Stenhammer" class="new" title="Wilhelm Stenhammer" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Wilhelm_Stenhammer" id="wx181">Wilhelm Stenhammer</a> en <a href="/wnl/Hilding_Rosenberg" title="Hilding Rosenberg" wx:linktype="known" wx:pagename="Hilding_Rosenberg" wx:page_id="307751" id="wx182">Hilding Rosenberg</a> - <i id="wx183">‘Dagdriveren’</i> voor bariton en orkest - componeerden parels.</p>

<div class="wx_image" wx:align="right" wx:thumb="thumb" id="wx184"><a href="/wnl/Afbeelding:Sibelius1924.jpg" title="Portret van Jean Sibelius" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Sibelius1924.jpg" wx:page_id="28659" id="wx185"><img src="/wnl/Afbeelding:Sibelius1924.jpg" alt="Portret van Jean Sibelius" id="wx186"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx187">
<p id="wx188">Portret van Jean Sibelius</p>
</div>
</div>

<p id="wx189">De <b id="wx190">Finnen</b> <a href="/wnl/Jean_Sibelius" title="Jean Sibelius" wx:linktype="known" wx:pagename="Jean_Sibelius" wx:page_id="26235" id="wx191">Jean Sibelius</a> en <a href="/wnl/Einojuhani_Rautavaara" title="Einojuhani Rautavaara" wx:linktype="known" wx:pagename="Einojuhani_Rautavaara" wx:page_id="293583" id="wx192">Einojuhani Rautavaara</a> componeerden vele orkestliederen waarbij tientallen liederen van Sibelius ook door verscheidene componisten en dirigenten zijn bewerkt. De oorspronkelijke pianopartij werd dan georkestreerd. Dit gebeurt echter niet allemaal smaakvol omdat de geniale instrumentatiekunst van Sibelius nu eenmaal niet iedereen gegeven is.</p>

<p id="wx193">In <b id="wx194">Italië</b> is door de concentratie op alles wat opera is, haast geen symfonische traditie en daarom nauwelijks orkestliedrepertoire. De enige uitzonderingen zijn enkele groots opgezette werken van <a href="/wnl/Ottorino_Respighi" title="Ottorino Respighi" wx:linktype="known" wx:pagename="Ottorino_Respighi" wx:page_id="302343" id="wx195">Ottorino Respighi</a>: <i id="wx196">‘Aretusa’</i>, voor mezzosopraan en orkest (1910); <i id="wx197">‘Il tramonto’</i>, voor zangstem en strijkorkest (1914) en <i id="wx198">‘La sensitiva’</i>, voor mezzosopraan en orkest (ook 1914) zijn geniale composities.</p>

<p id="wx199">In het <b id="wx200">Slavische</b> taalgebied is geen sprake van een traditie op het gebied van het orkestlied. Omdat vele componisten uit <a href="/wnl/Polen" title="Polen" wx:linktype="known" wx:pagename="Polen" wx:page_id="3842" id="wx201">Polen</a>, <a href="/wnl/Tsjecho-Slowakije" title="Tsjecho-Slowakije" wx:linktype="known" wx:pagename="Tsjecho-Slowakije" wx:page_id="9200" id="wx202">Tsjecho-Slowakije</a> en <a href="/wnl/Rusland" title="Rusland" wx:linktype="known" wx:pagename="Rusland" wx:page_id="1499" id="wx203">Rusland</a> wel in aanraking met het genre kwamen - door studie in Duitsland of Wenen, of door contacten met Duits/Oostenrijkse componisten - componeerden sommige wel orkestliederen. Gebrek aan poëtische inspiratie is er niet, grote voorbeelden zoals <a href="/wnl/Aleksandr_Poesjkin" title="Aleksandr Poesjkin" wx:linktype="known" wx:pagename="Aleksandr_Poesjkin" wx:page_id="93952" id="wx204">Aleksandr Poesjkin</a> zijn vereerd met orkestliederen. De <b id="wx205">Pool</b> <a href="/wnl/Witold_Lutos%C5%82awski" title="Witold Lutosławski" wx:linktype="known" wx:pagename="Witold_Lutosławski" wx:page_id="110053" id="wx206">Witold Lutosławski</a> componeerde <i id="wx207">‘Chantefleurs et Chantefables’</i> nog in 1991 en <a href="/wnl/Karol_Szymanowski" title="Karol Szymanowski" wx:linktype="known" wx:pagename="Karol_Szymanowski" wx:page_id="528359" id="wx208">Karol Szymanowski</a> is met zijn cycli <i id="wx209">‘Liefdesliederen uit Hafiz’, ‘Liederen van een sprookjesprinses’</i> en <i id="wx210">‘Liederen van de verliefde Muezzin’</i> beroemd geworden. Ook in de traditie van het orkestlied kan zijn 3de symfonie op. 27 'Lied van de nacht' meegeteld worden. <a href="/wnl/Henryk_G%C3%B3recki" title="Henryk Górecki" wx:linktype="known" wx:pagename="Henryk_Górecki" wx:page_id="100763" id="wx211">Henryk Górecki</a>'s Derde Symfonie, de 'symfonie van trieste liederen' bestaat ook uit een cyclus van drie lange orkestliederen.</p>

<p id="wx212">In <b id="wx213">Rusland</b> excelleerde <a href="/wnl/Dmitri_Sjostakovitsj" title="Dmitri Sjostakovitsj" wx:linktype="known" wx:pagename="Dmitri_Sjostakovitsj" wx:page_id="30055" id="wx214">Dmitri Sjostakovitsj</a> met een flinke bijdrage. Zowel in zijn 13de als in zijn 14de symfonie zitten liederen die orkestliederen genoemd kunnen worden maar ook zijn cycli <i id="wx215">‘Iz evreyskoy narodnoy poeziy’</i>, op. 79 (uit Joodse volkspoëzie, <a href="/wnl/1964" title="1964" wx:linktype="known" wx:pagename="1964" wx:page_id="2044" id="wx216">1964</a>) en ‘Zes gedichten van Marina Tsvtayeva’, op. 143, zijn meesterwerken. In het voetspoor van Sjostakovitsj orkestreerde <a href="/wnl/Boris_Tishchenko" title="Boris Tishchenko" wx:linktype="known" wx:pagename="Boris_Tishchenko" wx:page_id="583651" id="wx217">Boris Tishchenko</a> vele liederen van hem.</p>
</wx:section></wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Orkestliederen_in_de_romantiek" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx218">Categorie</a>: <span dir="ltr" id="wx219"><a href="/wnl/Categorie:Klassieke_muziek" title="Categorie:Klassieke muziek" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Klassieke_muziek" wx:page_id="63808" id="wx220">Klassieke muziek</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
</div>
</body>
</html>
