<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Voortplanting (biologie)</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Voortplanting_(biologie)"/>
<meta name="wx_page_id" content="13173"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Voortplanting (biologie)" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Voortplanting (biologie)</h1>

<div class="wx_image" wx:thumb="thumb" id="wx2"><a href="/wnl/Afbeelding:Hoverflies_mating_midair.jpg" title="In de lucht parende vliegen" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Hoverflies_mating_midair.jpg" id="wx3"><img src="/wnl/Afbeelding:Hoverflies_mating_midair.jpg" alt="In de lucht parende vliegen" width="300" id="wx4"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx5">
<p id="wx6">In de lucht parende vliegen</p>
</div>
</div>

<b id="wx7">Voortplanting</b>
<p id="wx8">, ook wel <b id="wx9">reproductie</b> genoemd, is het proces waarbij een levend wezen voor het voortbestaan van de soort zorgt.</p>

<p id="wx10">De twee belangrijkste vormen van voortplanting zijn:</p>

<ul id="wx11">
<li id="wx12"><a href="/wnl/Geslachtelijke_voortplanting" title="Geslachtelijke voortplanting" wx:linktype="known" wx:pagename="Geslachtelijke_voortplanting" wx:page_id="43061" id="wx13">Geslachtelijke of seksuele voortplanting</a>
<p id="wx14">: een proces waarbij verschillende organismen van een soort een combinatie maken van hun genetische materiaal (<a href="/wnl/DNA" title="DNA" wx:linktype="known" wx:pagename="DNA" wx:page_id="6795" id="wx15">DNA</a>) en daarmee een jong individu creëren.</p>
</li>

<li id="wx16"><a href="/wnl/Ongeslachtelijke_voortplanting" title="Ongeslachtelijke voortplanting" wx:linktype="known" wx:pagename="Ongeslachtelijke_voortplanting" wx:page_id="31753" id="wx17">Ongeslachtelijke voortplanting of aseksuele voortplanting</a>
<p id="wx18">: een proces waarbij een enkel organisme van een soort een kopie van zichzelf maakt. Het enige genetische verschil tussen de twee individuen die dan ontstaan wordt veroorzaakt door <a href="/wnl/Mutatie_%28biologie%29" title="Mutatie (biologie)" wx:linktype="known" wx:pagename="Mutatie_(biologie)" wx:page_id="14706" id="wx19">mutaties</a>.</p>
</li>
</ul>

<p id="wx20">Sommige wezens, zoals de <a href="/wnl/Mens" title="Mens" wx:linktype="known" wx:pagename="Mens" wx:page_id="3256" id="wx21">mens</a> (geslachtsrijp na de <a href="/wnl/Puberteit" title="Puberteit" wx:linktype="known" wx:pagename="Puberteit" wx:page_id="13137" id="wx22">puberteit</a>), produceren weinig jongen. Andere planten zich veel sneller voort, maar als de jongen niet met een speciale behandeling worden beschermd sterven de meesten van hen voordat ze volwassen worden. Een <a href="/wnl/Konijn_%28dier%29" title="Konijn (dier)" wx:linktype="known" wx:pagename="Konijn_(dier)" wx:page_id="23698" id="wx23">konijn</a> (geslachtsrijp na 8 maanden) kan 10-30 jongen per jaar voortbrengen. Een <a href="/wnl/Krokodillen" title="Krokodillen" wx:linktype="known" wx:pagename="Krokodillen" wx:page_id="60265" id="wx24">krokodil</a> (geslachtsrijp na 15 jaar) kan 50 jongen per jaar voortbrengen. Een <a href="/wnl/Drosophila_melanogaster" title="Drosophila melanogaster" wx:linktype="known" wx:pagename="Drosophila_melanogaster" wx:page_id="6564" id="wx25">fruitvliegje</a> (geslachtsrijp na 10-14 dagen) kan 900 nakomelingen krijgen.</p>

<p id="wx26">De drijvende kracht achter de <a href="/wnl/Evolutie" title="Evolutie" wx:linktype="known" wx:pagename="Evolutie" wx:page_id="15085" id="wx27">evolutie</a> naar minder nakomelingen is dat deze organismen meer tijd aan de bescherming van het nageslacht kunnen besteden: minder nakomelingen die sterker zijn garanderen meer het voortbestaan van de soort.</p>

<p id="wx28">Bij <a href="/wnl/Vissen_%28dieren%29" title="Vissen (dieren)" wx:linktype="known" wx:pagename="Vissen_(dieren)" wx:page_id="7623" id="wx29">vissen</a> en <a href="/wnl/Inktvissen" title="Inktvissen" wx:linktype="known" wx:pagename="Inktvissen" wx:page_id="22858" id="wx30">inktvissen</a> is er sprake van een alternatieve voortplantingsstrategie met <i id="wx31">satellietmannetjes</i>, ze lijken uiterlijk op vrouwtjes en trachten ook in gedrag op vrouwtjes te lijken. Zodoende kunnen ze voorbij een mannetje glippen en met zijn vrouwtje(s) paren.</p>

<p id="wx32"><a href="/wnl/Gametogonie" title="Gametogonie" wx:linktype="known" wx:pagename="Gametogonie" wx:page_id="744138" id="wx33">Gametogonie</a> is een soort voortplanting waarbij versmelting optreedt van twee <a href="/wnl/Geslachtscel" title="Geslachtscel" wx:linktype="known" wx:pagename="Geslachtscel" wx:page_id="9401" id="wx34">geslachtscellen</a> (de <a href="/wnl/Bevruchting" title="Bevruchting" wx:linktype="known" wx:pagename="Bevruchting" wx:page_id="13159" id="wx35">bevruchting</a>), meestal afkomstig van verschillende individuen. Dit komt voor bij planten, dieren en de mens.</p>

<p id="wx36">Enkele bijzondere vormen van voortplanting in de natuur zijn <a href="/wnl/Maagdelijke_voortplanting" title="Maagdelijke voortplanting" wx:linktype="known" wx:pagename="Maagdelijke_voortplanting" wx:page_id="21142" id="wx37">maagdelijke voortplanting</a>, waarbij er wel een paring plaatsvindt maar alleen eigen lichaamscellen worden gebruikt door het vrouwtje. Een meer ontwikkelde vorm hiervan is <a href="/wnl/Gynandromorfisme" title="Gynandromorfisme" wx:linktype="known" wx:pagename="Gynandromorfisme" wx:page_id="189428" id="wx38">gynandromorfisme</a>, waarbij vrouwtjes op mannetjes lijken en vice versa. Bij veel <a href="/wnl/Weekdieren" title="Weekdieren" wx:linktype="known" wx:pagename="Weekdieren" wx:page_id="48105" id="wx39">weekdieren</a> is <a href="/wnl/Tweeslachtig" title="Tweeslachtig" wx:linktype="known" wx:pagename="Tweeslachtig" wx:page_id="107246" id="wx40">tweeslachtigheid</a> normaal, zoals bij de <a href="/wnl/Slakken" title="Slakken" wx:linktype="known" wx:pagename="Slakken" wx:page_id="56087" id="wx41">slakken</a>.</p>

<wx:template id="wx_t1" pagename="Sjabloon:Voortplantingssysteem" page_id="1090665"/>
<table class="navigatiesjabloon" style="width:100%; clear:both; margin-top:1em; margin-bottom:-7px; border:1px solid #aaaaaa; background-color:#f8f8f8;" cellpadding="0" id="wx42">
<tr id="wx43">
<th style="width:100%; font-size:95%; padding-bottom:2px; text-align:center; background-color: #ddeef8; color:black;" id="wx44"><a href="/wnl/Voortplanting_%28biologie%29" title="Voortplanting (biologie)" wx:linktype="self" wx:pagename="Voortplanting_(biologie)" wx:page_id="13173" id="wx45">Voortplantingssysteem</a></th>
<td valign="top" rowspan="2" id="wx46"><a href="/wnl/Afbeelding:Icoon-manvrouw.png" title="" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Icoon-manvrouw.png" id="wx47"><img src="/wnl/Afbeelding:Icoon-manvrouw.png" alt="" width="40" id="wx48"/></a></td>
</tr>

<tr id="wx49">
<td align="center" style="font-size:90%; padding:0px 3px 0px 3px;" colspan="1" id="wx50">
<p id="wx51"><b id="wx52"><a href="/wnl/Vrouw" title="Vrouw" wx:linktype="known" wx:pagename="Vrouw" wx:page_id="36043" id="wx53">Vrouw</a></b>: <a href="/wnl/Eierstok" title="Eierstok" wx:linktype="known" wx:pagename="Eierstok" wx:page_id="13181" id="wx54">Eierstok</a> (<i id="wx55">Ovaria</i>) - <a href="/wnl/Eileider" title="Eileider" wx:linktype="known" wx:pagename="Eileider" wx:page_id="13186" id="wx56">Eileider</a> (<i id="wx57">Tuba ovaria</i>) - <a href="/wnl/Baarmoeder" title="Baarmoeder" wx:linktype="known" wx:pagename="Baarmoeder" wx:page_id="13165" id="wx58">Baarmoeder</a> (<i id="wx59">Uterus</i>) - <a href="/wnl/Baarmoederhals" title="Baarmoederhals" wx:linktype="known" wx:pagename="Baarmoederhals" wx:page_id="13228" id="wx60">Baarmoederhals</a> (<i id="wx61">Cervix</i>) - <a href="/wnl/Vagina" title="Vagina" wx:linktype="known" wx:pagename="Vagina" wx:page_id="9428" id="wx62">Vagina</a> (<i id="wx63">Schede</i>)<br id="wx64"/>
<b id="wx65"><a href="/wnl/Man_%28geslacht%29" title="Man (geslacht)" wx:linktype="known" wx:pagename="Man_(geslacht)" wx:page_id="36046" id="wx66">Man</a></b>: <a href="/wnl/Teelbal" title="Teelbal" wx:linktype="known" wx:pagename="Teelbal" wx:page_id="8209" id="wx67">Teelbal</a> (<i id="wx68">Testis</i>) - <a href="/wnl/Bijbal" title="Bijbal" wx:linktype="known" wx:pagename="Bijbal" wx:page_id="41109" id="wx69">Bijbal</a> (<i id="wx70">Epididymis</i>) - <a href="/wnl/Scrotum" title="Scrotum" wx:linktype="known" wx:pagename="Scrotum" wx:page_id="13168" id="wx71">Scrotum</a> (<i id="wx72">Balzak</i>) - <a href="/wnl/Zaadleider" title="Zaadleider" wx:linktype="known" wx:pagename="Zaadleider" wx:page_id="97917" id="wx73">Zaadleider</a> - <a href="/wnl/Prostaat" title="Prostaat" wx:linktype="known" wx:pagename="Prostaat" wx:page_id="12945" id="wx74">Prostaat</a> - <a href="/wnl/Penis" title="Penis" wx:linktype="known" wx:pagename="Penis" wx:page_id="9400" id="wx75">Penis</a><br id="wx76"/>
<a href="/wnl/Eicel" title="Eicel" wx:linktype="known" wx:pagename="Eicel" wx:page_id="13157" id="wx77">Eicel</a> (<i id="wx78">Oocyt</i>) - <a href="/wnl/Zaadcel" title="Zaadcel" wx:linktype="known" wx:pagename="Zaadcel" wx:page_id="9410" id="wx79">Zaadcel</a> (<i id="wx80">Spermacel</i>) - <a href="/wnl/Zygote" title="Zygote" wx:linktype="known" wx:pagename="Zygote" wx:page_id="13154" id="wx81">Zygote</a> - <a href="/wnl/Embryo" title="Embryo" wx:linktype="known" wx:pagename="Embryo" wx:page_id="13158" id="wx82">Embryo</a> - <a href="/wnl/Foetus" title="Foetus" wx:linktype="known" wx:pagename="Foetus" wx:page_id="95566" id="wx83">Foetus</a><br id="wx84"/>
<a href="/wnl/Geslachtelijke_voortplanting" title="Geslachtelijke voortplanting" wx:linktype="known" wx:pagename="Geslachtelijke_voortplanting" wx:page_id="43061" id="wx85">Voortplanting</a> - <a href="/wnl/Zwangerschap" title="Zwangerschap" wx:linktype="known" wx:pagename="Zwangerschap" wx:page_id="9411" id="wx86">Zwangerschap</a> - <a href="/wnl/Bevalling" title="Bevalling" wx:linktype="known" wx:pagename="Bevalling" wx:page_id="13207" id="wx87">Bevalling</a><br id="wx88"/>
<a href="/wnl/Kunstmatige_inseminatie" title="Kunstmatige inseminatie" wx:linktype="known" wx:pagename="Kunstmatige_inseminatie" wx:page_id="12944" id="wx89">Kunstmatige inseminatie</a> (<i id="wx90">KI</i>) - <a href="/wnl/In-vitrofertilisatie" title="In-vitrofertilisatie" wx:linktype="known" wx:pagename="In-vitrofertilisatie" wx:page_id="24516" id="wx91">In-vitrofertilisatie</a> (<i id="wx92">IVF</i>) - <a href="/wnl/Intracytoplasmatische_sperma-injectie" title="Intracytoplasmatische sperma-injectie" wx:linktype="known" wx:pagename="Intracytoplasmatische_sperma-injectie" wx:page_id="168697" id="wx93">Intracytoplasmatische sperma-injectie</a> (<i id="wx94">ICSI</i>)</p>
</td>
</tr>
</table>

<wx:templateend start="wx_t1"/>
<wx:template id="wx_t2" pagename="Sjabloon:Orgaansysteem" page_id="84780"/>
<table class="navigatiesjabloon" style="width:100%; clear:both; margin-top:1em; margin-bottom:-7px; border:1px solid #aaaaaa; background-color:#f8f8f8;" cellpadding="0" id="wx95">
<tr id="wx96">
<th style="width:100%; font-size:95%; padding-bottom:2px; text-align:center; background-color: #ddeef8; color:black;" id="wx97"><a href="/wnl/Orgaansysteem" title="Orgaansysteem" wx:linktype="known" wx:pagename="Orgaansysteem" wx:page_id="88663" id="wx98">Menselijke orgaansystemen</a></th>
<td valign="top" rowspan="2" id="wx99"><a href="/wnl/Afbeelding:Icoon-manvrouw.png" title="" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Icoon-manvrouw.png" id="wx100"><img src="/wnl/Afbeelding:Icoon-manvrouw.png" alt="" width="40" id="wx101"/></a></td>
</tr>

<tr id="wx102">
<td align="center" style="font-size:90%; padding:0px 3px 0px 3px;" colspan="1" id="wx103">
<p id="wx104"><a href="/wnl/Ademhaling_%28mens%29" title="Ademhaling (mens)" wx:linktype="known" wx:pagename="Ademhaling_(mens)" wx:page_id="28732" id="wx105">Ademhalingssysteem</a> -- <a href="/wnl/Endocrien_systeem" title="Endocrien systeem" wx:linktype="known" wx:pagename="Endocrien_systeem" wx:page_id="139375" id="wx106">Endocrien systeem</a> -- <a href="/wnl/Exocrien_systeem" title="Exocrien systeem" wx:linktype="known" wx:pagename="Exocrien_systeem" wx:page_id="139398" id="wx107">Exocrien systeem</a> -- <a href="/wnl/Hart-_en_vaatstelsel" title="Hart- en vaatstelsel" wx:linktype="known" wx:pagename="Hart-_en_vaatstelsel" wx:page_id="47232" id="wx108">Hart- en vaatstelsel</a> -- <a href="/wnl/Immuunsysteem" title="Immuunsysteem" wx:linktype="known" wx:pagename="Immuunsysteem" wx:page_id="93611" id="wx109">Immuunsysteem</a> -- <a href="/wnl/Lymfevatenstelsel" title="Lymfevatenstelsel" wx:linktype="known" wx:pagename="Lymfevatenstelsel" wx:page_id="244986" id="wx110">Lymfestelsel</a> -- <a href="/wnl/Bewegingsapparaat" title="Bewegingsapparaat" wx:linktype="known" wx:pagename="Bewegingsapparaat" wx:page_id="312530" id="wx111">Bewegingsapparaat</a> -- <a href="/wnl/Maag-darmstelsel" title="Maag-darmstelsel" wx:linktype="known" wx:pagename="Maag-darmstelsel" wx:page_id="37821" id="wx112">Spijsverteringssysteem</a> -- <a href="/wnl/Urogenitaal_stelsel" title="Urogenitaal stelsel" wx:linktype="known" wx:pagename="Urogenitaal_stelsel" wx:page_id="639124" id="wx113">Urogenitaal stelsel</a> -- <a href="/wnl/Voortplanting_%28biologie%29" title="Voortplanting (biologie)" wx:linktype="self" wx:pagename="Voortplanting_(biologie)" wx:page_id="13173" id="wx114">Voortplantingssysteem</a> -- <a href="/wnl/Zenuwstelsel" title="Zenuwstelsel" wx:linktype="known" wx:pagename="Zenuwstelsel" wx:page_id="59588" id="wx115">Zenuwstelsel</a></p>
</td>
</tr>
</table>

<wx:templateend start="wx_t2"/>
</wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Voortplanting_%28biologie%29" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx116">Categorieën</a>: <span dir="ltr" id="wx117"><a href="/wnl/Categorie:Seksualiteit" title="Categorie:Seksualiteit" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Seksualiteit" wx:page_id="63352" id="wx118">Seksualiteit</a></span> | <span dir="ltr" id="wx119"><a href="/wnl/Categorie:Voortplanting" title="Categorie:Voortplanting" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Voortplanting" wx:page_id="78519" id="wx120">Voortplanting</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
in andere talen: <a href="http://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="bg:Размножаване" id="wx121">Български</a> | <a href="http://bs.wikipedia.org/wiki/Reprodukcija" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="bs:Reprodukcija" id="wx122">Bosanski</a> | <a href="http://ca.wikipedia.org/wiki/Reproducci%C3%B3" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="ca:Reproducció" id="wx123">Català</a> | <a href="http://cs.wikipedia.org/wiki/Rozmno%C5%BEov%C3%A1n%C3%AD" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="cs:Rozmnožování" id="wx124">Česky</a> | <a href="http://de.wikipedia.org/wiki/Reproduktion" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="de:Reproduktion" id="wx125">Deutsch</a> | <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Reproduction" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="en:Reproduction" id="wx126">English</a> | <a href="http://es.wikipedia.org/wiki/Reproducci%C3%B3n" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="es:Reproducción" id="wx127">Español</a> | <a href="http://et.wikipedia.org/wiki/Paljunemine" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="et:Paljunemine" id="wx128">Eesti</a> | <a href="http://fr.wikipedia.org/wiki/Reproduction" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="fr:Reproduction" id="wx129">Français</a> | <a href="http://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A8%D7%91%D7%99%D7%99%D7%94" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="he:רבייה" id="wx130">עברית</a> | <a href="http://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%94%9F%E6%AE%96" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="ja:生殖" id="wx131">日本語</a> | <a href="http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="mk:Размножување" id="wx132">Македонски</a> | <a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Reprodu%C3%A7%C3%A3o" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="pt:Reprodução" id="wx133">Português</a> | <a href="http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="sr:Репродукција" id="wx134">Српски / Srpski</a> | <a href="http://su.wikipedia.org/wiki/Baranahan" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="su:Baranahan" id="wx135">Basa Sunda</a> | <a href="http://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%B9%81%E6%AE%96" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="zh:繁殖" id="wx136">中文</a></div>
</body>
<wx:templatearguments for="wx_t1"/>
<wx:templatearguments for="wx_t2"/>
</html>
