<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Godshuis</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Godshuis"/>
<meta name="wx_page_id" content="635173"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Godshuis" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Godshuis</h1>

<div class="wx_image" wx:thumb="thumb" id="wx2"><a href="/wnl/Afbeelding:Ieper_-_Sint-Jansgodshuis_2.jpg" title="Sint-Jansgodhuis, Ieper" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Ieper_-_Sint-Jansgodshuis_2.jpg" id="wx3"><img src="/wnl/Afbeelding:Ieper_-_Sint-Jansgodshuis_2.jpg" alt="Sint-Jansgodhuis, Ieper" id="wx4"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx5">
<p id="wx6">Sint-Jansgodhuis, <a href="/wnl/Ieper" title="Ieper" wx:linktype="known" wx:pagename="Ieper" wx:page_id="22429" id="wx7">Ieper</a></p>
</div>
</div>

<div class="wx_image" wx:thumb="thumb" id="wx8"><a href="/wnl/Afbeelding:Brugge_-_Godshuis_De_Vos_1.jpg" title="Godshuis De Vos, Brugge" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Brugge_-_Godshuis_De_Vos_1.jpg" id="wx9"><img src="/wnl/Afbeelding:Brugge_-_Godshuis_De_Vos_1.jpg" alt="Godshuis De Vos, Brugge" id="wx10"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx11">
<p id="wx12">Godshuis De Vos, <a href="/wnl/Brugge" title="Brugge" wx:linktype="known" wx:pagename="Brugge" wx:page_id="155" id="wx13">Brugge</a></p>
</div>
</div>

<p id="wx14">Een <b id="wx15">Godshuis</b> is een <a href="/wnl/Gasthuis" title="Gasthuis" wx:linktype="known" wx:pagename="Gasthuis" wx:page_id="171732" id="wx16">gasthuis</a> dat door de stichter is opgericht ter ere van God. Vaak worden beide woorden als synoniemen gebruikt. Maar de term <i id="wx17">gasthuis</i> verwijst naar de functie waarvoor het werd opgericht, met name het bieden van kost en inwoning aan armen en bejaarden ; <i id="wx18">godshuis</i> naar de intentie waarmee de stichter het gasthuis heeft opgericht (in het Frans <i id="wx19">Maison de Dieu</i>, <i id="wx20">Hotel de Dieu</i>, <i id="wx21">Hospice</i> ; Engels <i id="wx22">Hospice</i>).</p>

<p id="wx23">De term Godshuis (afkomstig van Gods’ huis) komt ook voor als aanduiding van een voor de <a href="/wnl/Kerkdienst" title="Kerkdienst" wx:linktype="known" wx:pagename="Kerkdienst" wx:page_id="109208" id="wx24">eredienst</a> opgericht gebouw, meestal een <a href="/wnl/Kerkgebouw" title="Kerkgebouw" wx:linktype="known" wx:pagename="Kerkgebouw" wx:page_id="84115" id="wx25">kerkgebouw</a>.</p>

<div id="wx_toc"/>

<a id="Ontstaan" name="Ontstaan"/>
<wx:section level="2" title="Ontstaan" id="wxsec2"><h2 id="wx26">Ontstaan</h2>

<p id="wx27">Godshuizen ontstonden aanvankelijk als <a href="/wnl/Hospitaal" title="Hospitaal" wx:linktype="known" wx:pagename="Hospitaal" wx:page_id="93240" id="wx28">hospitalen</a> aan de <a href="/wnl/Stadspoort" title="Stadspoort" wx:linktype="known" wx:pagename="Stadspoort" wx:page_id="37375" id="wx29">stadspoorten</a>, waar arme passanten of kloosterlingen onderdak konden krijgen, soms voor één nacht, wanneer de stadspoorten al gesloten waren. Langzamerhand kregen ze meer functies, zodat onder de noemer godshuizen ook <a href="/wnl/Begijnhof" title="Begijnhof" wx:linktype="known" wx:pagename="Begijnhof" wx:page_id="10861" id="wx30">begijnhoven</a>, <a href="/wnl/Ziekenhuis" title="Ziekenhuis" wx:linktype="known" wx:pagename="Ziekenhuis" wx:page_id="46778" id="wx31">ziekenhuizen</a>, <a href="/wnl/Lepra" title="Lepra" wx:linktype="known" wx:pagename="Lepra" wx:page_id="36064" id="wx32">leprozenhuizen</a>, <a href="/wnl/Pest_%28ziekte%29" title="Pest (ziekte)" wx:linktype="known" wx:pagename="Pest_(ziekte)" wx:page_id="11610" id="wx33">pesthuizen</a>, oude-mannen en vrouwenhuizen, proveniershuizen, vondelinghuizen en <a href="/wnl/Weeshuis" title="Weeshuis" wx:linktype="known" wx:pagename="Weeshuis" wx:page_id="27497" id="wx34">weeshuizen</a> konden geteld worden.</p>

<p id="wx35">Naarmate de steden ontstaan en zich uitbreiden, wordt het aantal godshuizen in de steden zelf ook steeds talrijker. Onder meer als gevolg van de <a href="/wnl/Reformatie" title="Reformatie" wx:linktype="known" wx:pagename="Reformatie" wx:page_id="9824" id="wx36">Reformatie</a> en de <a href="/wnl/Godsdienstoorlog" title="Godsdienstoorlog" wx:linktype="known" wx:pagename="Godsdienstoorlog" wx:page_id="277390" id="wx37">godsdienstoorlogen</a> wordt hun financiële positie vanaf de 16e eeuw echter steeds moeilijker. Het verscherpte sociale klimaat en de groeiende armoede droegen er in de 16e eeuw verder toe bij dat de selectie steeds strenger werd, en men zich meer en meer ging toeleggen op meest behoeftigen, de zieken. Daardoor wordt het gasthuis ook meer en meer aanzien als hospitaal of ziekenhuis - ook vandaag worden ziekenhuizen nog vaak gasthuis genoemd. De term godshuis wordt veeleer synoniem van ouderlingenhuis of hospice. (Sinds een aantal jaren wordt de term <i id="wx38"><a href="/wnl/Hospice" title="Hospice" wx:linktype="known" wx:pagename="Hospice" wx:page_id="328066" id="wx39">hospice</a></i> gebruikt als zorginstelling voor terminale zieken).</p>

<a id="Antwerpse_Godshuizen" name="Antwerpse_Godshuizen"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Antwerpse Godshuizen" id="wxsec3"><h2 id="wx40">Antwerpse Godshuizen</h2>

<div class="wx_image" wx:thumb="thumb" id="wx41"><a href="/wnl/Afbeelding:AntwerpenGodshuisVanderBiest.JPG" title="Godshuis Jan Van der Biest, Antwerpen" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:AntwerpenGodshuisVanderBiest.JPG" id="wx42"><img src="/wnl/Afbeelding:AntwerpenGodshuisVanderBiest.JPG" alt="Godshuis Jan Van der Biest, Antwerpen" id="wx43"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx44">
<p id="wx45">Godshuis Jan Van der Biest, Antwerpen</p>
</div>
</div>

<p id="wx46">In verschillende Europese landen en ook binnen de <a href="/wnl/Lage_Landen_%28staatkunde%29" title="Lage Landen (staatkunde)" wx:linktype="known" wx:pagename="Lage_Landen_(staatkunde)" wx:page_id="18161" id="wx47">Lage Landen</a> verschilden de ontwikkelingen nogal van stad tot stad. In <a href="/wnl/Antwerpen_%28stad%29" title="Antwerpen (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Antwerpen_(stad)" wx:page_id="11" id="wx48">Antwerpen</a> stonden de meeste godshuizen vanaf de 16e eeuw onder het beheer van de <a href="/wnl/Aalmoezenier" title="Aalmoezenier" wx:linktype="known" wx:pagename="Aalmoezenier" wx:page_id="192328" id="wx49">Aalmoezenierskamer</a>. Men maakte onderscheid tussen de grote en de kleine godshuizen. Als grote godshuizen had men : het <i id="wx50">Dulhuis</i>, het <i id="wx51">Vondelingenhuis</i>, het <i id="wx52"><a href="/wnl/Maagdenhuis_%28Antwerpen%29" title="Maagdenhuis (Antwerpen)" wx:linktype="known" wx:pagename="Maagdenhuis_(Antwerpen)" wx:page_id="774461" id="wx53">Maagdenhuis</a></i> en het <i id="wx54">Jongershuis</i>.</p>

<p id="wx55">De kleine godshuizen waren de talrijke stichtingen die bedoeld waren om aan een beperkt aantal onbemiddelde bejaarde vrouwen, mannen of gehuwde paren een huisvesting en een jaarlijkse toelage te verschaffen. In Nederland werden dergelijke stichtingen meestal aangeduid onder de benaming <i id="wx56"><a href="/wnl/Hofje" title="Hofje" wx:linktype="known" wx:pagename="Hofje" wx:page_id="459953" id="wx57">hofje</a></i>. Het gaat daarbij om een klein gebouwencomplex, een reeks lage woningen, gegroepeerd rond een centraal grasplein met een centrale pomp. De toegang van het godshuis is een smalle gang die op de straat uitmondt en daarvan is afgesloten met een poortje, waarop een opschrift staat. Veel godshuizen hebben ook een kleine <a href="/wnl/Kapel_%28gebouw%29" title="Kapel (gebouw)" wx:linktype="known" wx:pagename="Kapel_(gebouw)" wx:page_id="94230" id="wx58">kapel</a> en een afzonderlijk pomphuis waar de bewoners terecht konden voor het wassen.</p>

<p id="wx59">De godshuizen werden gesticht door burgers of door burgerlijke en godsdienstige gemeenschappen. Burgers beoogden natuurlijk het liefdadige doel op zich, maar hoopten met de stichting zich ook gunstig in het <a href="/wnl/Hiernamaals" title="Hiernamaals" wx:linktype="known" wx:pagename="Hiernamaals" wx:page_id="115557" id="wx60">hiernamaals</a> in te kopen. Vaak waren de bewoners verplicht om regelmatig te bidden voor het zielheil van de weldoende stichters. De opschriften verwijzen naar de intentie waarmee het godshuis werd opgericht, bv. Ter ere van de zeven Bloedstortingen, <a href="/wnl/Onze-Lieve-Vrouw_van_Smarten" title="Onze-Lieve-Vrouw van Smarten" wx:linktype="known" wx:pagename="Onze-Lieve-Vrouw_van_Smarten" wx:page_id="252124" id="wx61">de zeven Weeën</a>, of hier te zaaien om in het hemelrijk te maaien. Ook verenigingen stichtten godshuizen, zoals de smeden, de huidevetters, de droogscheerders en andere <a href="/wnl/Ambacht" title="Ambacht" wx:linktype="known" wx:pagename="Ambacht" wx:page_id="242306" id="wx62">ambachten</a>.</p>

<a id="Godshuizen_in_andere_steden" name="Godshuizen_in_andere_steden"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Godshuizen in andere steden" id="wxsec4"><h2 id="wx63">Godshuizen in andere steden</h2>

<p id="wx64">Het ontstaan en de inrichting van godshuizen in andere Vlaamse steden zoals <a href="/wnl/Lier_%28Belgi%C3%AB%29" title="Lier (België)" wx:linktype="known" wx:pagename="Lier_(België)" wx:page_id="10876" id="wx65">Lier</a>, <a href="/wnl/Ieper" title="Ieper" wx:linktype="known" wx:pagename="Ieper" wx:page_id="22429" id="wx66">Ieper</a> of <a href="/wnl/Brugge" title="Brugge" wx:linktype="known" wx:pagename="Brugge" wx:page_id="155" id="wx67">Brugge</a> is vergelijkbaar met de hierboven beschreven situatie in Antwerpen.</p>

<p id="wx68">In Brugge bijvoorbeeld dateren de oudste godshuisjes uit het begin van de 14de eeuw. Momenteel (2007) zijn er nog meer dan 40 godshuisjes, meestal van het binnenhoftype wat in Nederland <i id="wx69">Hofje</i> wordt genoemd. Ze vallen onder de verantwoordelijkheid van het <a href="/wnl/Openbaar_Centrum_voor_Maatschappelijk_Welzijn" title="Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn" wx:linktype="known" wx:pagename="Openbaar_Centrum_voor_Maatschappelijk_Welzijn" wx:page_id="45242" id="wx70">OCMW</a> en bieden nog onderdak aan meer dan 200 bejaarden.</p>

<a id="Burgerlijke_Godshuizen_.28Hospices_Civils.29" name="Burgerlijke_Godshuizen_.28Hospices_Civils.29"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Burgerlijke Godshuizen (Hospices Civils)" id="wxsec5"><h2 id="wx71">Burgerlijke Godshuizen (Hospices Civils)</h2>

<p id="wx72">Met de <a href="/wnl/Franse_Revolutie" title="Franse Revolutie" wx:linktype="known" wx:pagename="Franse_Revolutie" wx:page_id="12570" id="wx73">Franse Revolutie</a> neemt de staat ten volle zijn verantwoordelijkheid op m.b.t. de organisatie van de armenzorg. De wetten van 16 <a href="/wnl/Vend%C3%A9miaire" title="Vendémiaire" wx:linktype="known" wx:pagename="Vendémiaire" wx:page_id="28939" id="wx74">vendémiaire</a> en 7 <a href="/wnl/Frimaire" title="Frimaire" wx:linktype="known" wx:pagename="Frimaire" wx:page_id="28942" id="wx75">frimaire</a> van het jaar V regelen ook voor België de oprichting en organisatie van de twee organen die met de armenzorg zullen belast worden : de <i id="wx76">Burgerlijke Godshuizen</i> (Hospices Civils) en de <i id="wx77">Burelen van Weldadigheid</i>.</p>

<ul id="wx78">
<li id="wx79">
<p id="wx80">Wie zichzelf niet kan behelpen maar thuis kon geholpen worden viel onder de bevoegdheid van de weldadigheidsburelen;</p>
</li>

<li id="wx81">
<p id="wx82">Wie niet thuis kan verzorgd worden, bijv. omwille van zijn jonge leeftijd, gezondheid of ouderdom, valt onder de bevoegdheid van de Burgerlijke Godshuizen om in hun “hospitalen” opgenomen te worden. In het algemeen gaat het hier dan om de ziekenhuizen (höpitals), de tehuizen voor ouderlingen (hospices) en de weeshuizen (orphelinats).</p>
</li>
</ul>

<p id="wx83">Beide instellingen werden in België in 1925 samengevoegd tot de Commissies Van Openbare Onderstand, sinds 1976 de <a href="/wnl/Openbaar_Centrum_voor_Maatschappelijk_Welzijn" title="Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn" wx:linktype="known" wx:pagename="Openbaar_Centrum_voor_Maatschappelijk_Welzijn" wx:page_id="45242" id="wx84">Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn</a>.</p>

<a id="Zie_ook" name="Zie_ook"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Zie ook" id="wxsec6"><h2 id="wx85">Zie ook</h2>

<ul id="wx86">
<li id="wx87"><a href="/wnl/Gasthuis" title="Gasthuis" wx:linktype="known" wx:pagename="Gasthuis" wx:page_id="171732" id="wx88">Gasthuis</a></li>

<li id="wx89"><a href="/wnl/Hofje" title="Hofje" wx:linktype="known" wx:pagename="Hofje" wx:page_id="459953" id="wx90">Hofje</a></li>
</ul>

<a id="Bronnen" name="Bronnen"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Bronnen" id="wxsec7"><h2 id="wx91">Bronnen</h2>

<ul id="wx92">
<li id="wx93">
<p id="wx94">L.J.M. Philippen, <i id="wx95">Antwerpsche Godshuisjes</i>, 1941</p>
</li>
</ul>
</wx:section></wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Godshuis" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx96">Categorieën</a>: <span dir="ltr" id="wx97"><a href="/wnl/Categorie:Zorg" title="Categorie:Zorg" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Zorg" wx:page_id="67113" id="wx98">Zorg</a></span> | <span dir="ltr" id="wx99"><a href="/wnl/Categorie:Rooms-katholieke_Kerk" title="Categorie:Rooms-katholieke Kerk" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Rooms-katholieke_Kerk" wx:page_id="181186" id="wx100">Rooms-katholieke Kerk</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
in andere talen: <a href="http://ceb.wikipedia.org/wiki/Maison-Dieu" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="ceb:Maison-Dieu" id="wx101">Cebuano</a> | <a href="http://da.wikipedia.org/wiki/Fattighus" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="da:Fattighus" id="wx102">Dansk</a> | <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Almshouse" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="en:Almshouse" id="wx103">English</a> | <a href="http://fr.wikipedia.org/wiki/Maison-Dieu" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="fr:Maison-Dieu" id="wx104">Français</a> | <a href="http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8F" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="ru:Богадельня" id="wx105">Русский</a> | <a href="http://sv.wikipedia.org/wiki/Fattigv%C3%A5rd" class="external" wx:linktype="interwiki" wx:pagename="sv:Fattigvård" id="wx106">Svenska</a></div>
</body>
</html>
