<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Charlotte Sophie van Aldenburg</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Charlotte_Sophie_van_Aldenburg"/>
<meta name="wx_page_id" content="965973"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Charlotte Sophie van Aldenburg" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Charlotte Sophie van Aldenburg</h1>

<div class="wx_image" wx:align="right" wx:thumb="thumb" id="wx2"><a href="/wnl/Afbeelding:BentinckCharlotte.jpg" title="Portret" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:BentinckCharlotte.jpg" id="wx3"><img src="/wnl/Afbeelding:BentinckCharlotte.jpg" alt="Portret" width="200" id="wx4"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx5">
<p id="wx6">Portret</p>
</div>
</div>

<p id="wx7"><b id="wx8">Charlotte Sophie van Aldenburg</b> (<a href="/wnl/Varel_%28stad%29" title="Varel (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Varel_(stad)" wx:page_id="344798" id="wx9">Varel</a>, <a href="/wnl/5_augustus" title="5 augustus" wx:linktype="known" wx:pagename="5_augustus" wx:page_id="2899" id="wx10">5 augustus</a> <a href="/wnl/1715" title="1715" wx:linktype="known" wx:pagename="1715" wx:page_id="2472" id="wx11">1715</a> - <a href="/wnl/Hamburg" title="Hamburg" wx:linktype="known" wx:pagename="Hamburg" wx:page_id="10223" id="wx12">Hamburg</a>, <a href="/wnl/5_februari" title="5 februari" wx:linktype="known" wx:pagename="5_februari" wx:page_id="2665" id="wx13">5 februari</a> <a href="/wnl/1800" title="1800" wx:linktype="known" wx:pagename="1800" wx:page_id="2553" id="wx14">1800</a>), later <a href="/wnl/Rijksgraaf" title="Rijksgraaf" wx:linktype="known" wx:pagename="Rijksgraaf" wx:page_id="429484" id="wx15">Rijksgravin</a> van Aldenburg, Rijksgravin <a href="/wnl/Bentinck" title="Bentinck" wx:linktype="known" wx:pagename="Bentinck" wx:page_id="321510" id="wx16">Bentinck</a>, Vrouwe van <a href="/wnl/Doorwerth" title="Doorwerth" wx:linktype="known" wx:pagename="Doorwerth" wx:page_id="29842" id="wx17">Doorwerth</a>, van <a href="/wnl/Varel_%28stad%29" title="Varel (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Varel_(stad)" wx:page_id="344798" id="wx18">Varel</a> en <a href="/wnl/Kniphausen" title="Kniphausen" wx:linktype="known" wx:pagename="Kniphausen" wx:page_id="948187" id="wx19">Kniphausen</a> was een Duitse <a href="/wnl/Adel" title="Adel" wx:linktype="known" wx:pagename="Adel" wx:page_id="31721" id="wx20">edelvrouwe</a>. Haar huwelijksperikelen en de schandalen die deze <a href="/wnl/Feminisme" title="Feminisme" wx:linktype="known" wx:pagename="Feminisme" wx:page_id="53156" id="wx21">feministisch</a> ingestelde en zeer impulsieve vrouw haar leven lang begeleidden, maakten haar tot in onze tijd beroemd.</p>

<p id="wx22">Als enige dochter van <a href="/wnl/Anton_II_van_Aldenburg" class="new" title="Anton II van Aldenburg" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Anton_II_van_Aldenburg" id="wx23">Anton II van Aldenburg</a> en <a href="/wnl/Wilhelmine_Marie_van_Hessen-Homburg" class="new" title="Wilhelmine Marie van Hessen-Homburg" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Wilhelmine_Marie_van_Hessen-Homburg" id="wx24">Wilhelmine Marie van Hessen-Homburg</a> was Charlotte Sophie een aantrekkelijk erfdochter.</p>

<p id="wx25">Charlotte was vanaf haar vijftiende jaar verliefd op de man van haar pleegzus <a href="/wnl/Charlotte_van_Anhalt-K%C3%B6then" class="new" title="Charlotte van Anhalt-Köthen" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Charlotte_van_Anhalt-Köthen" id="wx26">Charlotte "Lotgen" van Anhalt-Köthen</a>, <a href="/wnl/Albrecht_Wolfgang_van_Schaumburg-Lippe" title="Albrecht Wolfgang van Schaumburg-Lippe" wx:linktype="known" wx:pagename="Albrecht_Wolfgang_van_Schaumburg-Lippe" wx:page_id="583093" id="wx27">Albrecht Wolfgang graaf van Schaumburg-Lippe</a>. Deze Albrecht Wolfgang was een losbol die zich de gelijktijdige attenties van de beide pleegzusjes graag liet aanleunen.</p>

<p id="wx28">Charlotte's vader die, getroffen door tegenslagen als <a href="/wnl/Runderpest" title="Runderpest" wx:linktype="known" wx:pagename="Runderpest" wx:page_id="456259" id="wx29">runderpest</a> en overstromingen, enorme schulden had moeten maken, zocht voor haar een rijke, adellijke echtgenoot van onberispelijk <a href="/wnl/Protestant" title="Protestant" wx:linktype="known" wx:pagename="Protestant" wx:page_id="18025" id="wx30">protestantse</a> huize. Die werd gevonden in <a href="/wnl/Willem_Bentinck" title="Willem Bentinck" wx:linktype="known" wx:pagename="Willem_Bentinck" wx:page_id="966883" id="wx31">Willem Bentinck</a>, heer van <a href="/wnl/Rhoon" title="Rhoon" wx:linktype="known" wx:pagename="Rhoon" wx:page_id="105512" id="wx32">Rhoon</a> en <a href="/wnl/Pendrecht" title="Pendrecht" wx:linktype="known" wx:pagename="Pendrecht" wx:page_id="232932" id="wx33">Pendrecht</a>, lid van de <a href="/wnl/Ridderschap_van_Holland" class="new" title="Ridderschap van Holland" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Ridderschap_van_Holland" id="wx34">Ridderschap van Holland</a>. Willem deed zich echter rijker voor dan hij was om "zijn krediet te bewaren" en meende op zijn beurt dat de Aldenburgs rijk waren. Hij had aan de Aldenburgs tegen onderpanden waaronder Doorwerth 600.000 gulden geleend.</p>

<p id="wx35">Willem Bentinck betaalde 6000 <a href="/wnl/Florijn" title="Florijn" wx:linktype="known" wx:pagename="Florijn" wx:page_id="295196" id="wx36">florijnen</a> aan het keizerlijk hof in <a href="/wnl/Wenen" title="Wenen" wx:linktype="known" wx:pagename="Wenen" wx:page_id="8840" id="wx37">Wenen</a> om de titel van <a href="/wnl/Graaf_%28titel%29" title="Graaf (titel)" wx:linktype="known" wx:pagename="Graaf_(titel)" wx:page_id="34623" id="wx38">graaf</a> van de <a href="/wnl/Heilige_Roomse_Rijk_van_de_Duitse_Natie" title="Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie" wx:linktype="known" wx:pagename="Heilige_Roomse_Rijk_van_de_Duitse_Natie" wx:page_id="777498" id="wx39">Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie</a> te verwerven. Nu kon de Overijsselse edelman als <a href="/wnl/Ebenb%C3%BCrtigkeit" title="Ebenbürtigkeit" wx:linktype="known" wx:pagename="Ebenbürtigkeit" wx:page_id="153059" id="wx40">ebenbürtige</a> partner met de Duitse vorstendochter trouwen. De huwelijkse voorwaarden werden niet bijzonder nauwkeurig uitgewerkt omdat "het bij de hoge Duitse adel gebruikelijk was dat er geen gemeenschap van goederen bestaat". Het huwelijk werd op 1 juli 1733 in de slotkerk van Varel gesloten.</p>

<p id="wx41">Het paar vestigde zich op <a href="/wnl/Sorghvliet" title="Sorghvliet" wx:linktype="known" wx:pagename="Sorghvliet" wx:page_id="411279" id="wx42">Sorghvliet</a>, het huidige <a href="/wnl/Catshuis" title="Catshuis" wx:linktype="known" wx:pagename="Catshuis" wx:page_id="11233" id="wx43">Catshuis</a>, en aan het <a href="/wnl/Lange_Voorhout" title="Lange Voorhout" wx:linktype="known" wx:pagename="Lange_Voorhout" wx:page_id="39992" id="wx44">Lange Voorhout</a> in <a href="/wnl/Den_Haag" title="Den Haag" wx:linktype="known" wx:pagename="Den_Haag" wx:page_id="3637" id="wx45">Den Haag</a>. Hoewel het huwelijk tussen de stijve en gereserveerde Willem en zijn grillige vrouw niet bijzonder gelukkig is en Sophie tussen de vormelijke Haagse dames niet kan aarden worden twee kinderen geboren:</p>

<ul id="wx46">
<li id="wx47"><a href="/wnl/Antoine_van_Aldenburg-Bentinck" class="new" title="Antoine van Aldenburg-Bentinck" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Antoine_van_Aldenburg-Bentinck" id="wx48">Chrétien Frédéric Antoine</a>
<p id="wx49">in <a href="/wnl/1734" title="1734" wx:linktype="known" wx:pagename="1734" wx:page_id="2490" id="wx50">1734</a></p>
</li>

<li id="wx51"><a href="/wnl/Albert_Jean_van_Aldenburg-Bentinck" class="new" title="Albert Jean van Aldenburg-Bentinck" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Albert_Jean_van_Aldenburg-Bentinck" id="wx52">Albert Jean</a>
<p id="wx53">in <a href="/wnl/1737" title="1737" wx:linktype="known" wx:pagename="1737" wx:page_id="2493" id="wx54">1737</a></p>
</li>
</ul>

<p id="wx55">Albert Jean kan in maart 1737 op kasteel Doorwerth door de hierboven reeds genoemde Albrecht Wolfgang Graaf zu Schaumburg-Lippe zijn verwekt. Deze verbleef toen op kasteel Doorwerth. Charlotte Sophie heeft nooit geweten wie de vader van haar tweede zoon was.</p>

<div class="wx_image" wx:align="right" wx:thumb="thumb" id="wx56"><a href="/wnl/Afbeelding:Varel_schlossplatz_modell.jpg" title="Maquette van het verdwenen slot van Varel." wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Varel_schlossplatz_modell.jpg" id="wx57"><img src="/wnl/Afbeelding:Varel_schlossplatz_modell.jpg" alt="Maquette van het verdwenen slot van Varel." width="200" id="wx58"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx59">
<p id="wx60">Maquette van het verdwenen slot van Varel.</p>
</div>
</div>

<p id="wx61">Op <a href="/wnl/6_juni" title="6 juni" wx:linktype="known" wx:pagename="6_juni" wx:page_id="2786" id="wx62">6 juni</a> <a href="/wnl/1738" title="1738" wx:linktype="known" wx:pagename="1738" wx:page_id="2494" id="wx63">1738</a> stierf Anton II van Aldenburg en namen zijn dochter en schoonzoon diens functies als vorst over. De rampzalige toestand van haar vaders boedel weerhield Charlotte er niet van in de zomer van 1739 haar minnaar in <a href="/wnl/B%C3%BCckeburg" title="Bückeburg" wx:linktype="known" wx:pagename="Bückeburg" wx:page_id="153554" id="wx64">Bückeburg</a> te bezoeken. In september besefte zij wederom zwanger te zijn en liet noodgedwongen weten niet meer naar Den Haag en haar man terug te keren. Zij vestigde zich op Varel waarvan zij volgens de <a href="/wnl/Fide%C3%AF-commis" title="Fideï-commis" wx:linktype="known" wx:pagename="Fideï-commis" wx:page_id="948626" id="wx65">fideï-commis</a> nu het bezit had verkregen.</p>

<p id="wx66">Willem Bentinck ging akkoord met een <a href="/wnl/Scheiding_van_tafel_en_bed" title="Scheiding van tafel en bed" wx:linktype="known" wx:pagename="Scheiding_van_tafel_en_bed" wx:page_id="746068" id="wx67">scheiding van tafel en bed</a> maar weigerde om de vele bezittingen die in Den Haag lagen terug te sturen naar Duitsland. In een brief beschrijft Charlotte's moeder Wilhelmine Marie van Aldenburg hoe haar dochter in 1733 met zes schuiten vol kostbare goederen het ouderlijk huis had verlaten en na veel aandringen een enkele postzak terug werd gestuurd. Deze bevatte niets dan scherven.</p>

<p id="wx68">Het eerste buitenechtelijke kind van Charlotte en Albrecht Wolfgang Graaf zu Schaumburg-Lippe werd in mei 1740 in het diepste geheim in Hannover ter wereld gebracht. Het jongetje werd <a href="/wnl/Charles" title="Charles" wx:linktype="known" wx:pagename="Charles" wx:page_id="47307" id="wx69">Charles</a> gedoopt en zou als zoon van de familie von Donop worden opgevoed.</p>

<p id="wx70">Charlotte Sophie had een hoge dunk van haar capaciteiten als landsvrouwe, maar kwam door willekeur en grilligheid in conflict met haar raadsheren en rechters. Het bestuur van haar goederen verliep chaotisch en zij trok zich steeds vaker terug in Bückeburg waar Albrecht met de pleegzussen Lottchen en Charlotte in een "<a href="/wnl/M%C3%A9nage_%C3%A0_trois" class="new" title="Ménage à trois" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Ménage_à_trois" id="wx71">ménage à trois</a>" leefde.</p>

<p id="wx72">Aan het schitterende, maar kleine, Bückeburgse hof ontmoette Sophie Charlotte in 1740 voor het eerst de ook toen al gevierde <a href="/wnl/Voltaire" title="Voltaire" wx:linktype="known" wx:pagename="Voltaire" wx:page_id="26074" id="wx73">Voltaire</a>. Volgens de Voltaire-kenner <a href="/wnl/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Deloffre" class="new" title="Frédéric Deloffre" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Frédéric_Deloffre" id="wx74">Frédéric Deloffre</a> heeft de ontmoeting de inspiratie voor Voltaires meesterwerk "<i id="wx75"><a href="/wnl/Candide" title="Candide" wx:linktype="known" wx:pagename="Candide" wx:page_id="101816" id="wx76">Candide</a>, ou l'optimisme</i>" opgeleverd. "Schloss Tonder-ten-Tronkh" zou Bückeburg zijn, De "doorluchtige Westfaalse Cunigunde" met haar rode wangen, fris, mollig en appetijtelijk..." zou een weergave van Charlotte Sophie zijn en de ridicule "Pangloss" zou zijn geïnspireerd door de huisleraar Johann Heinrich Meister.</p>

<p id="wx77">In januari 1745 kregen Charlotte en Albrecht Wolfgang een tweede kind, <a href="/wnl/Albrecht_Wilhelm_Carl" class="new" title="Albrecht Wilhelm Carl" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Albrecht_Wilhelm_Carl" id="wx78">Albrecht Wilhelm Carl</a>. Ook hij zou als zoon van de familie von Donop worden opgevoed.</p>

<p id="wx79">In <a href="/wnl/1748" title="1748" wx:linktype="known" wx:pagename="1748" wx:page_id="2504" id="wx80">1748</a> stierf de Graaf zu Schaumburg-Lippe. Hij liet een geruïneerd land achter. Zijn zoon <a href="/wnl/Wilhelm_zu_Schaumburg-Lippe" class="new" title="Wilhelm zu Schaumburg-Lippe" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Wilhelm_zu_Schaumburg-Lippe" id="wx81">Wilhelm zu Schaumburg-Lippe</a> en zijn weduwe verjoegen de door hen ondertussen gehate Charlotte. In Varel en Kniphausen had in diezelfde dagen een Deense visitatiecommissie poolshoogte genomen van de kwaliteit van het bestuur. Hun bevindingen waren van dien aard, dat de Deense koning (leenheer van het graafschap) Sophie Charlotte afzette en al haar bevoegdheden overdroeg aan Willem Bentinck. Voor de erfdochter restte een jaargeld dat zij kreeg zolang zij uit Willem Bentincks buurt bleef en geen contact met hun zonen zocht.</p>

<p id="wx82">Sophie Charlotte begon daarop aan lange reizen en probeerde steun te vinden bij het keizerlijke hof in <a href="/wnl/Wenen" title="Wenen" wx:linktype="known" wx:pagename="Wenen" wx:page_id="8840" id="wx83">Wenen</a>. Zou keizerin <a href="/wnl/Maria_Theresia" title="Maria Theresia" wx:linktype="known" wx:pagename="Maria_Theresia" wx:page_id="141117" id="wx84">Maria Theresia</a> haar niet in haar rechten herstellen? Na aanvankelijke successen wordt haar in februari 1750 te verstaan gegeven dat zij moet vertrekken. Een zeer hoogdravende en impertinente brief aan keizer <a href="/wnl/Frans_II_van_het_Heilige_Roomse_Rijk" title="Frans II van het Heilige Roomse Rijk" wx:linktype="known" wx:pagename="Frans_II_van_het_Heilige_Roomse_Rijk" wx:page_id="51294" id="wx85">Frans II</a> heeft het keizerlijk paar zo ontsticht dat het de partij van Willem Bentinck koos.</p>

<p id="wx86">Wat bij de keizerin niet werd bereikt, probeerde Charlotte bij de machtige Pruisische koning <a href="/wnl/Frederik_II_van_Pruisen" title="Frederik II van Pruisen" wx:linktype="known" wx:pagename="Frederik_II_van_Pruisen" wx:page_id="48243" id="wx87">Frederik II</a> goed te maken. In Berlijn raakt Charlotte Sophie bevriend met de koninklijke prinsen en zij was de postillon d'amour tussen prins <a href="/wnl/Hendrik_van_Pruisen" title="Hendrik van Pruisen" wx:linktype="known" wx:pagename="Hendrik_van_Pruisen" wx:page_id="728656" id="wx88">Heinrich</a> en de knappe jonge kamerheer Lehndorff. In haar bevoorrechte positie als vertrouweling van de broers des konings en vriendin van Voltaire dacht Charlotte Sophie geen kwaad te kunnen doen, zij sprak in het openbaar geringschattend over de koningin van Pruisen. Dat leverde de koning het excuus deze, in zijn woorden "lastige en eigengereide, steeds met iets nieuws komende" vrouw in ongenade te laten vallen.</p>

<p id="wx89">De koning koos daarmee ook tussen de wanhopige en rechteloze gescheiden vrouw enerzijds en de steeds machtiger Willem Bentinck en het Deense hof, dat op zijn hand was, anderzijds.</p>

<p id="wx90">Met "haar" twee zoons die nu op een leeftijd zijn dat zij behoorlijk onderwijs behoeven trok Charlotte Sophie van Aldenburg zich in 1755 terug in een pension in <a href="/wnl/Leipzig" title="Leipzig" wx:linktype="known" wx:pagename="Leipzig" wx:page_id="18874" id="wx91">Leipzig</a>. Ook daar hield zij het niet lang uit en zij maakte, ook al was er nauwelijks geld voor de schoolboeken van haar zoons die formeel haar protégés heetten te zijn, een reis naar <a href="/wnl/Itali%C3%AB" title="Italië" wx:linktype="known" wx:pagename="Italië" wx:page_id="794" id="wx92">Italië</a>.</p>

<p id="wx93">Charlotte Sophie van Aldenburg onderhield een drukke briefwisseling met vele hooggeplaatste personen en vorsten, zoals <a href="/wnl/Catharina_de_Grote" title="Catharina de Grote" wx:linktype="known" wx:pagename="Catharina_de_Grote" wx:page_id="557194" id="wx94">Catharina de Grote</a> en Tsaar <a href="/wnl/Paul_I_van_Rusland" title="Paul I van Rusland" wx:linktype="known" wx:pagename="Paul_I_van_Rusland" wx:page_id="117853" id="wx95">Paul I van Rusland</a>, koning <a href="/wnl/Stanislas_van_Polen" class="new" title="Stanislas van Polen" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Stanislas_van_Polen" id="wx96">Stanislas van Polen</a>, graaf <a href="/wnl/Kaunitz" class="new" title="Kaunitz" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Kaunitz" id="wx97">Kaunitz</a> en generaal <a href="/wnl/Lafayette" title="Lafayette" wx:linktype="known" wx:pagename="Lafayette" wx:page_id="565499" id="wx98">Lafayette</a>. Het doel van deze correspondentie was steeds steun te verkrijgen in de vele, maar hopeloze, processen die zij bij het Rijkskamergerecht in Wenen tegen Willem Bentinck en haar zonen voercd.</p>

<p id="wx99"><a href="/wnl/1758" title="1758" wx:linktype="known" wx:pagename="1758" wx:page_id="2513" id="wx100">1758</a> bracht Charlotte Sophie en Voltaire opnieuw samen. Zij bezocht hem in zijn landhuis <i id="wx101">Les Délices</i> in <a href="/wnl/Monrion" class="new" title="Monrion" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Monrion" id="wx102">Monrion</a> bij <a href="/wnl/Gen%C3%A8ve_%28stad%29" title="Genève (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Genève_(stad)" wx:page_id="10222" id="wx103">Genève</a>. Voltaire bood haar een klein landhuis op zijn landgoed aan zodat zij als "twee <a href="/wnl/Heremiet" title="Heremiet" wx:linktype="known" wx:pagename="Heremiet" wx:page_id="78870" id="wx104">heremieten</a>" naast elkaar konden wonen. Vanwege het onderricht van de kinderen - zij had zich nu ook over twee zonen van vrienden ontfermd - vestigde zij zich in <a href="/wnl/T%C3%BCbingen_%28stad%29" title="Tübingen (stad)" wx:linktype="known" wx:pagename="Tübingen_(stad)" wx:page_id="151462" id="wx105">Tübingen</a>, waar de kinderen aan de <a href="/wnl/Universiteit" title="Universiteit" wx:linktype="known" wx:pagename="Universiteit" wx:page_id="1790" id="wx106">universiteit</a> konden studeren. Ten behoeve van haar slepende processen ging Charlotte Sophie zèlf naar Wenen waar zij de keizerin tegen zich innam door de <a href="/wnl/Etiquette" title="Etiquette" wx:linktype="known" wx:pagename="Etiquette" wx:page_id="847009" id="wx107">etiquette</a> van het Oostenrijkse hof te negeren. Het was ondenkbaar dat een rijksgravin in Wenen verbleef zonder haar opwachting te maken bij de keizer en keizerin. De onbemiddelde Charlotte Sophie liet dit na en werd daarom (na uitstel vanwege een gefingeerde ziekte) dringend verzocht weer te vertrekken.</p>

<p id="wx108">In <a href="/wnl/1761" title="1761" wx:linktype="known" wx:pagename="1761" wx:page_id="2516" id="wx109">1761</a> had Charlotte Sophie het overal verkorven. In Wenen en Berlijn was zij niet langer welkom, waar Willem Bentinck was mocht zij niet verblijven (dat sloot Den Haag als verblijfplaats uit) en voor verre reizen ontbrak haar het geld. De regerende tsarina, <a href="/wnl/Catharina_de_Grote" title="Catharina de Grote" wx:linktype="known" wx:pagename="Catharina_de_Grote" wx:page_id="557194" id="wx110">Catharina de Grote</a>, had Charlotte Sophie als jong meisje ontmoet en zeer bewonderd om haar onafhankelijkheid, haar rijkunst en panache maar kon deze lastige vrijgevochten vrouw nu aan haar hof niet gebruiken. Charlotte Sophie zocht uiteindelijk haar toevlucht op het enigszins vervallen en onbewoonde kasteel van <a href="/wnl/Jever" title="Jever" wx:linktype="known" wx:pagename="Jever" wx:page_id="344806" id="wx111">Jever</a> dat haar door de prins van <a href="/wnl/Anhalt-Zerbst" title="Anhalt-Zerbst" wx:linktype="known" wx:pagename="Anhalt-Zerbst" wx:page_id="150121" id="wx112">Anhalt-Zerbst</a> als verblijf ter beschikking was gesteld.</p>

<p id="wx113">In <a href="/wnl/1767" title="1767" wx:linktype="known" wx:pagename="1767" wx:page_id="2522" id="wx114">1767</a> of <a href="/wnl/1768" title="1768" wx:linktype="known" wx:pagename="1768" wx:page_id="2523" id="wx115">1768</a> vestigde Charlotte Sophie zich definitief in <a href="/wnl/Hamburg" title="Hamburg" wx:linktype="known" wx:pagename="Hamburg" wx:page_id="10223" id="wx116">Hamburg</a>. Zij betrok een woning aan de Jungfernsteig en een landhuisje in <a href="/wnl/Eimsb%C3%BCttel" class="new" title="Eimsbüttel" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Eimsbüttel" id="wx117">Eimsbüttel</a> net buiten de poorten. Ook in Hamburg slaagde zij erin om in het middelpunt van het mondaine leven te staan.</p>

<p id="wx118">Met haar familie had zij al die jaren alleen contact gehad via advocaten. Tegen haar oudste kleinzoon, <a href="/wnl/Willem_Gustaaf_Frederik_Bentinck" title="Willem Gustaaf Frederik Bentinck" wx:linktype="known" wx:pagename="Willem_Gustaaf_Frederik_Bentinck" wx:page_id="947906" id="wx119">Willem Gustaaf Frederik</a>, de zoon van Antoine, had zij zelfs geprocedeerd waarbij het bezit van Huis Doorwerth de inzet was. Deze ene keer werd zij door de rechter in het gelijk gesteld. Het kasteel behoorde haar toe en nu de Bentincks over alle goederen en inkomsten van de Aldenburgs beschikten hoefde zij geen onderpand meer te verschaffen voor de lening van haar vader.</p>

<p id="wx120">Haar Nederlandse kleinkinderen leerden Charlotte Sophie pas kennen, toen dezen zich na de stichting van de <a href="/wnl/Bataafse_Republiek" title="Bataafse Republiek" wx:linktype="known" wx:pagename="Bataafse_Republiek" wx:page_id="32300" id="wx121">Bataafse Republiek</a> in 1795 terugtrokken op slot Varel. Zij schreven een brief aan hun grootmoeder in Hamburg en brachten haar daarna af en toe een bezoek in het huis waar zij woonde met haar jongste buitenechtelijke zoon Guillaume Weisbrod (of von Donop) en diens vrouw. De kleinkinderen wisten niet wat de werkelijke relatie tussen hun grootmoeder en Guillaume en Charles von Donop was.</p>

<p id="wx122">Charlotte Sophie overleefde zowel Willem Bentinck als hun beide zoons Antoine en Albert Jean en stierf op 5 februari 1800. Zij liet het Huis Doorwerth na aan <a href="/wnl/William_Bentinck" class="new" title="William Bentinck" wx:linktype="unknown" wx:pagename="William_Bentinck" id="wx123">William Bentinck</a>, de oudste zoon van Albert Jean. Charlotte Sophie van Aldenburg werd in de grafelijke <a href="/wnl/Grafkelder" title="Grafkelder" wx:linktype="known" wx:pagename="Grafkelder" wx:page_id="21556" id="wx124">grafkelder</a> onder het koor van de kerk van Varel bijgezet.</p>

<a id="Gepubliceerde_brieven" name="Gepubliceerde_brieven"/>
<wx:section level="2" title="Gepubliceerde brieven" id="wxsec2"><h2 id="wx125">Gepubliceerde brieven</h2>

<ul id="wx126">
<li id="wx127"><i id="wx128">Une femme des lumières. Écrits et lettres de la comtesse de Bentinck 1715-1800</i>
<p id="wx129">. Textes présentés par Anne Soprani et André Magnan. Paris: Editions CNRS 1997. (De l'Allemagne) <a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Booksources&amp;isbn=2271050553" class="internal" id="wx130">ISBN 2-271-05055-3</a></p>
</li>

<li id="wx131"><i id="wx132">Voltaire et sa "grande amie"</i>
<p id="wx133">. Correspondance complète de Voltaire et de Mme Bentinck (1740-1778). Ed. de Frédéric Deloffre et Jacques Cormier. Oxford: Voltaire Foundation 2003. <a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Booksources&amp;isbn=0729408159" class="internal" id="wx134">ISBN 0-7294-0815-9</a></p>
</li>
</ul>

<a id="Literatuur" name="Literatuur"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Literatuur" id="wxsec3"><h2 id="wx135">Literatuur</h2>

<p id="wx136"><b id="wx137">Nederlands</b></p>

<ul id="wx138">
<li id="wx139">
<p id="wx140">Hella S. Haasse: <i id="wx141">Mevrouw Bentinck of Overenigbaarheid van karakter. Een ware geschiedenis</i>[met brieven en brieffragmenten], (Amsterdam: Querido 1978 <a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Booksources&amp;isbn=9021465019" class="internal" id="wx142">ISBN 90-214-6501-9</a>);</p>
</li>

<li id="wx143">
<p id="wx144">Hella S. Haasse: <i id="wx145">De groten der aarde of Bentinck tegen Bentinck. Een geschiedverhaal</i> (Amsterdam 1981) [met brieven en brieffragmenten];</p>
</li>

<li id="wx146">
<p id="wx147">Wilhelmina C. van Huffel: <i id="wx148">Willem Bentinck van Rhoon, zijn persoonlijkheid en leven (1725-1747)</i> (Den Haag 1923);</p>
</li>

<li id="wx149">
<p id="wx150">R.W.A.M. Cleverens: <i id="wx151">De graven van Aldenburg Bentinck en Waldeck-Limpurg</i> (Middelburg 1983) 20-26.</p>
</li>
</ul>

<p id="wx152"><b id="wx153">Duits</b></p>

<ul id="wx154">
<li id="wx155">
<p id="wx156">Friedrich-Wilhelm Schaer: <i id="wx157">Charlotte Sophie Gräfin von Bentinck, Friedrich der Große und Voltaire</i>. In: <i id="wx158">Niedersächsisches Jahrbuch</i>. Bd. 43 (1971) S. 81-121.</p>
</li>

<li id="wx159">
<p id="wx160">Curd Ochwadt: <i id="wx161">Voltaire und die Grafen zu Schaumburg-Lippe</i>. Bremen, Wolfenbüttel: Jacobi-Verlag 1977. <a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Booksources&amp;isbn=3874472302" class="internal" id="wx162">ISBN 3-87447-230-2</a></p>
</li>

<li id="wx163"><i id="wx164">Das Haus Bentinck. Eine authentische Darstellung in zeitgenössischen Berichten</i>
<p id="wx165">. Hrsg.: Heimatverein Varel. Zusammenstellung: Hans-Georg Buchtmann (u.a.). Varel 1993. (Vareler Heimathefte).</p>
</li>

<li id="wx166">
<p id="wx167">Friedrich-Wilhelm Schaer: <i id="wx168">Bentinck, Charlotte Sophie Gräfin von</i>. In: <i id="wx169">Biographisches Handbuch zur Geschichte des Landes Oldenburg</i>. Im Auftrag der Oldenburgischen Landschaft hrsg. von Hans Friedl (u.a.). Oldenburg 1992 S. 62-64. Heft 7) <a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Booksources&amp;isbn=3924113122" class="internal" id="wx170">ISBN 3-924113-12-2</a></p>
</li>

<li id="wx171">
<p id="wx172">Frédéric Deloffre: <i id="wx173">Die Entstehung von Voltaire's 'Candide'. Von Bückeburg bis Konstantinopel</i>. In: <i id="wx174">Schaumburg und die Welt. Zu Schaumburgs auswärtigen Beziehungen in der Geschichte</i>. Hrsg. von Hubert Höing. Bielefeld (u.a.) 2002, S. 143-152.</p>
</li>

<li id="wx175">
<p id="wx176">Antje Koolman: <i id="wx177">Die Bentincks. Eine niederländische Adelsfamilie in Nordwestdeutschland im 18. Jahrhundert</i>. Oldenburg: Isensee 2003. (Oldenburger Forschungen. N.F., Bd. 18) <a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Booksources&amp;isbn=3895989363" class="internal" id="wx178">ISBN 3-89598-936-3</a></p>
</li>
</ul>

<p id="wx179"><b id="wx180">Engels</b></p>

<ul id="wx181">
<li id="wx182">
<p id="wx183">Elizabeth (of Aubrey) LeBlond: <i id="wx184">Charlotte Sophie Countess Bentinck. Her life and times, 1715-1800</i>. By her descendant Mrs. Aubrey Le Blond. 2 Volumes. London: Hutchinson 1912.</p>
</li>

<li id="wx185">
<p id="wx186">Paul-Emile Schazmann, The Bentincks, the history of a European family (Londen 1976).</p>
</li>
</ul>

<p id="wx187"><b id="wx188">Frans</b></p>

<ul id="wx189">
<li id="wx190">
<p id="wx191">André Magnan: <i id="wx192">Dossier Voltaire en Prusse (1750 - 1753)</i>. Oxford: The Voltaire Foundation 1986. (Studies on Voltaire and the eighteenth century. 244) <a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Booksources&amp;isbn=0729403408" class="internal" id="wx193">ISBN 0-7294-0340-8</a> (darin S. 365-398: Voltaire et la comtesse de Bentinck. Fragments biographiques [S. 367-381: Charlotte Sophie comtesse de Bentinck née d'Aldenburg])</p>
</li>
</ul>
</wx:section></wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Charlotte_Sophie_van_Aldenburg" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx194">Categorie</a>: <span dir="ltr" id="wx195"><a href="/wnl/Categorie:Duitse_adel" title="Categorie:Duitse adel" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Duitse_adel" wx:page_id="410013" id="wx196">Duitse adel</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
</div>
</body>
</html>
