<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Franz Koenigs</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Franz_Koenigs"/>
<meta name="wx_page_id" content="290773"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Franz Koenigs" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Franz Koenigs</h1>

<p id="wx2"><b id="wx3">Franz Wilhelm Koenigs</b> (<a href="/wnl/Kierberg" class="new" title="Kierberg" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Kierberg" id="wx4">Kierberg</a> (nabij <a href="/wnl/Br%C3%BChl_%28Rijnland%29" title="Brühl (Rijnland)" wx:linktype="known" wx:pagename="Brühl_(Rijnland)" wx:page_id="154737" id="wx5">Brühl</a>), <a href="/wnl/3_september" title="3 september" wx:linktype="known" wx:pagename="3_september" wx:page_id="2825" id="wx6">3 september</a> <a href="/wnl/1881" title="1881" wx:linktype="known" wx:pagename="1881" wx:page_id="2623" id="wx7">1881</a> - <a href="/wnl/Keulen" title="Keulen" wx:linktype="known" wx:pagename="Keulen" wx:page_id="891" id="wx8">Keulen</a>, <a href="/wnl/6_mei" title="6 mei" wx:linktype="known" wx:pagename="6_mei" wx:page_id="2755" id="wx9">6 mei</a> <a href="/wnl/1941" title="1941" wx:linktype="known" wx:pagename="1941" wx:page_id="2217" id="wx10">1941</a>) was een <a href="/wnl/Nederland" title="Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Nederland" wx:page_id="1146" id="wx11">Nederlands</a> <a href="/wnl/Bankier" title="Bankier" wx:linktype="known" wx:pagename="Bankier" wx:page_id="167296" id="wx12">bankier</a> en <a href="/wnl/Kunst" title="Kunst" wx:linktype="known" wx:pagename="Kunst" wx:page_id="890" id="wx13">kunstverzamelaar</a>.</p>

<div id="wx_toc"/>

<a id="Handelmaatschappij_in_Nederland" name="Handelmaatschappij_in_Nederland"/>
<wx:section level="2" title="Handelmaatschappij in Nederland" id="wxsec2"><h2 id="wx14">Handelmaatschappij in Nederland</h2>

<p id="wx15">Franz Koenigs werd in <a href="/wnl/Duitsland" title="Duitsland" wx:linktype="known" wx:pagename="Duitsland" wx:page_id="351" id="wx16">Duitsland</a> geboren in welvarende familie van <a href="/wnl/Rijnland_%28Duitsland%29" title="Rijnland (Duitsland)" wx:linktype="known" wx:pagename="Rijnland_(Duitsland)" wx:page_id="107219" id="wx17">Rijnlandse</a> textielfabrikanten en bankiers. Na de <a href="/wnl/Vrede_van_Versailles_%281919%29" title="Vrede van Versailles (1919)" wx:linktype="known" wx:pagename="Vrede_van_Versailles_(1919)" wx:page_id="6173" id="wx18">Vrede van Versailles</a> van 1919 hadden Duitse bedrijven te maken met allerlei beperkingen voor de handel met <a href="/wnl/Frankrijk" title="Frankrijk" wx:linktype="known" wx:pagename="Frankrijk" wx:page_id="1315598" id="wx19">Frankrijk</a> en <a href="/wnl/Groot-Brittanni%C3%AB" title="Groot-Brittannië" wx:linktype="known" wx:pagename="Groot-Brittannië" wx:page_id="1301787" id="wx20">Groot-Brittannië</a> die niet golden voor handel met en via het tijdens de <a href="/wnl/Eerste_Wereldoorlog" title="Eerste Wereldoorlog" wx:linktype="known" wx:pagename="Eerste_Wereldoorlog" wx:page_id="4483" id="wx21">Eerste Wereldoorlog</a> neutrale Nederland.</p>

<p id="wx22">In 1920 richtte Koenigs samen met zijn Belgische neef Rhodius in <a href="/wnl/Amsterdam" title="Amsterdam" wx:linktype="known" wx:pagename="Amsterdam" wx:page_id="12" id="wx23">Amsterdam</a> de <i id="wx24">N.V. Rhodius Koenigs Handelmaatschappij</i> op waarmee die handelsbeperkingen ontlopen konden worden. Het bedrijf fungeerde vooral als een bankbedrijf dat kredieten verstrekte aan de Duitse industrie. Koenigs werd directeur van dit succesvolle bedrijf en in 1922 vestigde hij zich met zijn gezin in Nederland. In 1923 verhuisden ze naar <a href="/wnl/Haarlem" title="Haarlem" wx:linktype="known" wx:pagename="Haarlem" wx:page_id="714" id="wx25">Haarlem</a> waar Franz Koenigs een omvangrijke kunstcollectie ging verzamelen die vooral bestond uit tekeningen van oude meesters: de <a href="/wnl/Koenigscollectie" title="Koenigscollectie" wx:linktype="known" wx:pagename="Koenigscollectie" wx:page_id="657175" id="wx26">Koenigscollectie</a>.</p>

<a id="Collectie_in_onderpand" name="Collectie_in_onderpand"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Collectie in onderpand" id="wxsec3"><h2 id="wx27">Collectie in onderpand</h2>

<p id="wx28">Na de <a href="/wnl/Beurskrach_van_1929" title="Beurskrach van 1929" wx:linktype="known" wx:pagename="Beurskrach_van_1929" wx:page_id="13037" id="wx29">Beurskrach van 1929</a> en de daaropvolgende <a href="/wnl/Grote_Depressie" title="Grote Depressie" wx:linktype="known" wx:pagename="Grote_Depressie" wx:page_id="103550" id="wx30">Grote Depressie</a> in het begin van de <a href="/wnl/1930-1939" title="1930-1939" wx:linktype="known" wx:pagename="1930-1939" wx:page_id="2149" id="wx31">jaren '30</a> kwam Koenigs in grote financiële problemen. Onder druk van een dreigend faillissement besloot hij om geld te lenen bij de door <a href="/wnl/Siegfried_Kramarsky" class="new" title="Siegfried Kramarsky" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Siegfried_Kramarsky" id="wx32">Siegfried Kramarsky</a> geleide bank Lisser &amp; Rosenkranz. Hiervoor werd de kunstcollectie in onderpand gegeven waarbij Koenigs wist te bedingen dat de collectie in bruikleen aan het Museum Boymans (huidige <a href="/wnl/Museum_Boijmans_Van_Beuningen" title="Museum Boijmans Van Beuningen" wx:linktype="known" wx:pagename="Museum_Boijmans_Van_Beuningen" wx:page_id="79665" id="wx33">Museum Boijmans Van Beuningen</a>) werd gegeven.</p>

<p id="wx34">De lening van 1,3 miljoen <a href="/wnl/Nederlandse_gulden" title="Nederlandse gulden" wx:linktype="known" wx:pagename="Nederlandse_gulden" wx:page_id="613" id="wx35">gulden</a> ging in op 5 juni 1935 en gold voor een periode van 5 jaar. Op 9 februari 1939 verkreeg Koenigs en zijn familie de Nederlandse nationaliteit. Pogingen van de uit Duitsland afkomstige joodse Kramarsky om tot Nederlander te mogen naturaliseren faalde. Gezien de dreiging van Nazi-Duitsland na de <a href="/wnl/Anschluss" title="Anschluss" wx:linktype="known" wx:pagename="Anschluss" wx:page_id="37430" id="wx36">Anschluss</a> van <a href="/wnl/Oostenrijk" title="Oostenrijk" wx:linktype="known" wx:pagename="Oostenrijk" wx:page_id="3972" id="wx37">Oostenrijk</a> in 1938 en de invasie van Polen op 1 september 1939 vluchtte Kramarsky met zijn familie op 11 november 1939 naar <a href="/wnl/Lissabon" title="Lissabon" wx:linktype="known" wx:pagename="Lissabon" wx:page_id="15098" id="wx38">Lissabon</a> om daarvandaan door te reizen naar de <a href="/wnl/Verenigde_Staten" title="Verenigde Staten" wx:linktype="known" wx:pagename="Verenigde_Staten" wx:page_id="1838" id="wx39">Verenigde Staten</a> waar ze in januari 1940 aankwamen.</p>

<a id="Verkoop_collectie" name="Verkoop_collectie"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Verkoop collectie" id="wxsec4"><h2 id="wx40">Verkoop collectie</h2>

<p id="wx41">Op 2 april 1940 besloten de aandeelhouders van Lisser &amp; Rosenkranz over te gaan tot de <a href="/wnl/Liquidatie_%28financieel%29" title="Liquidatie (financieel)" wx:linktype="known" wx:pagename="Liquidatie_(financieel)" wx:page_id="102270" id="wx42">liquidatie</a> van de bank waarna de collectie te koop werd aangeboden hoewel de 5 jaar van de lening nog niet verstreken waren. Directeur Dirk Hannema van het Museum Boymans vroeg Willem van der Vorm en <a href="/wnl/Dani%C3%ABl_George_van_Beuningen" title="Daniël George van Beuningen" wx:linktype="known" wx:pagename="Daniël_George_van_Beuningen" wx:page_id="325305" id="wx43">Daniël George van Beuningen</a> om de collectie aan te kopen en aan het museum te schenken. Van Beuningen kocht de gehele collectie maar hij verkocht in januari 1941 527 meest tekeningen aan Hans Posse die het aankocht voor het <i id="wx44">Führermuseum</i> in <a href="/wnl/Linz" title="Linz" wx:linktype="known" wx:pagename="Linz" wx:page_id="147825" id="wx45">Linz</a>. Bijna alle andere stukken uit de Koenigs-collectie werden uiteindelijk aan het Museum Boymans geschonken.</p>

<a id="Oorlog_en_overlijden_Franz_Koenigs" name="Oorlog_en_overlijden_Franz_Koenigs"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Oorlog en overlijden Franz Koenigs" id="wxsec5"><h2 id="wx46">Oorlog en overlijden Franz Koenigs</h2>

<p id="wx47">Spoedig na de Duitse inval in Nederland werd Koenigs opgepakt en enkele dagen vastgehouden voor verhoor. Onder druk van Helmut Wohltat, Beauftragter voor <a href="/wnl/De_Nederlandsche_Bank" title="De Nederlandsche Bank" wx:linktype="known" wx:pagename="De_Nederlandsche_Bank" wx:page_id="51127" id="wx48">De Nederlandsche Bank</a>, trok Koenigs zich terug uit de directie van de Rhodius Koenigs Handelmaatschappij waar hij wel een lid van de raad van commissarissen mocht blijven. Ondanks zijn afkeer van het <a href="/wnl/Nationaal-socialisme" title="Nationaal-socialisme" wx:linktype="known" wx:pagename="Nationaal-socialisme" wx:page_id="799299" id="wx49">nationaal-socialisme</a> bleef hij toch handel drijven met Duitsers. Op 6 mei 1941 overleed hij toen hij op het station in Keulen tussen de trein en het perron terecht kwam. Geruchten dat dit moord of zelfmoord was, zijn nooit bewezen.</p>

<a id="Na_de_oorlog" name="Na_de_oorlog"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Na de oorlog" id="wxsec6"><h2 id="wx50">Na de oorlog</h2>

<p id="wx51">Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog namen de Russen de door Posse aangekochte stukken als oorlogsbuit in beslag. In 1943 spraken de geallieerden in de zogeheten <i id="wx52">Joint Declaration</i> echter af dat alle transacties met de Duitsers tijdens de oorlog ongeldig zouden worden verklaard. Vrijwillig aan Duitsers verkochte Nederlandse kunstwerken zouden toevallen aan de Nederlandse staat. Lange tijd ontkenden de Russische autoriteiten iets te weten van deze kunstwerken.</p>

<p id="wx53"><a href="/wnl/Erich_Honecker" title="Erich Honecker" wx:linktype="known" wx:pagename="Erich_Honecker" wx:page_id="26679" id="wx54">Erich Honecker</a> van de DDR gaf in 1987 tijdens een staatsbezoek aan Nederland 33 tekeningen terug. In 1992 gaf het Moskouse Poesjkin-museum toe dat zij 307 tekeningen uit de Koenigs-collectie hadden die daar ondanks Nederlandse druk nog steeds zijn. Meer succes had premier <a href="/wnl/Jan_Peter_Balkenende" title="Jan Peter Balkenende" wx:linktype="known" wx:pagename="Jan_Peter_Balkenende" wx:page_id="159" id="wx55">Balkenende</a> die in het voorjaar van 2004 de Oekraïense president <a href="/wnl/Leonid_Koetsjma" title="Leonid Koetsjma" wx:linktype="known" wx:pagename="Leonid_Koetsjma" wx:page_id="100945" id="wx56">Koetsjma</a> wist te bewegen om die zomer 139 tekeningen en drie prenten terug te laten keren naar Nederland.</p>

<a id="Externe_links" name="Externe_links"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Externe links" id="wxsec7"><h2 id="wx57">Externe links</h2>

<ul id="wx58">
<li id="wx59"><a href="http://web.archive.org/web/20030517124844/http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/Index/bwn4/koenings" class="external text" wx:linktype="external" rel="nofollow" id="wx60">Koenigs, Franz Wilhelm (1881-1941)</a>
<p id="wx61">(www.inghist.nl)</p>
</li>

<li id="wx62"><a href="http://www.restitutiecommissie.nl/files_download.php?bjct_id=423&amp;li_lngg_id=2" class="external text" wx:linktype="external" rel="nofollow" id="wx63">Advies inzake het verzoek tot teruggave van de Koenigscollectie</a></li>

<li id="wx64"><a href="http://www.libfl.ru/restitution/conf/koenigs.html" class="external text" wx:linktype="external" rel="nofollow" id="wx65">My Grandfather's Collection</a></li>
</ul>
</wx:section></wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Franz_Koenigs" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx66">Categorieën</a>: <span dir="ltr" id="wx67"><a href="/wnl/Categorie:Nederlands_bankier" title="Categorie:Nederlands bankier" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Nederlands_bankier" wx:page_id="290766" id="wx68">Nederlands bankier</a></span> | <span dir="ltr" id="wx69"><a href="/wnl/Categorie:Nederlands_kunstverzamelaar" title="Categorie:Nederlands kunstverzamelaar" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Nederlands_kunstverzamelaar" wx:page_id="581196" id="wx70">Nederlands kunstverzamelaar</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
</div>
</body>
</html>
