<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Insectensteek</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Insectensteek"/>
<meta name="wx_page_id" content="6773"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Insectensteek" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Insectensteek</h1>

<wx:template id="wx_t1" pagename="Sjabloon:Disclaimer_medisch_lemma" page_id="109105"/>
<div id="spoiler" style="border-top: 2px solid #DDDDDD; border-bottom: 2px solid #DDDDDD; background-color:white; padding:1px 0px 2px 3px; margin: 10px 100px 10px 100px; text-align:left; padding-left:3px;">
<center id="wx2">
<table id="wx3">
<tr id="wx4">
<td id="wx5"><a href="/wnl/Afbeelding:Esculaap4.svg" title="" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Esculaap4.svg" id="wx6"><img src="/wnl/Afbeelding:Esculaap4.svg" alt="" width="24" id="wx7"/></a>
<p id="wx8">    </p>
</td>
<td id="wx9"><small id="wx10"><span style="white-space:nowrap;" id="wx11">Neem het <a href="/wnl/Wikipedia:Voorbehoud_bij_medische_informatie" title="Wikipedia:Voorbehoud bij medische informatie" wx:linktype="known" wx:pagename="Wikipedia:Voorbehoud_bij_medische_informatie" id="wx12"><i id="wx13"><b id="wx14">voorbehoud bij medische informatie</b></i></a> in acht.</span><br id="wx15"/>
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts</small></td>
</tr>
</table>
</center>
</div>

<wx:templateend start="wx_t1"/>
<div class="wx_image" wx:thumb="thumb" id="wx16"><a href="/wnl/Afbeelding:Angel_Gewone_wesp.jpg" title="uitgestoken angel van de gewone wesp" wx:linktype="image" wx:pagename="Afbeelding:Angel_Gewone_wesp.jpg" id="wx17"><img src="/wnl/Afbeelding:Angel_Gewone_wesp.jpg" alt="uitgestoken angel van de gewone wesp" width="200" id="wx18"/></a> 

<div class="thumbcaption" id="wx19">
<p id="wx20">uitgestoken angel van de gewone wesp</p>
</div>
</div>

<p id="wx21">Een <b id="wx22">insectensteek</b> wordt toegebracht door een <a href="/wnl/Angel_%28insect%29" title="Angel (insect)" wx:linktype="known" wx:pagename="Angel_(insect)" wx:page_id="570421" id="wx23">angel</a> en moet niet worden verward met een <a href="/wnl/Insectenbeet" title="Insectenbeet" wx:linktype="known" wx:pagename="Insectenbeet" wx:page_id="6740" id="wx24">insectenbeet</a>. Stekende insecten vinden we uitsluitend onder de <a href="/wnl/Vliesvleugeligen" title="Vliesvleugeligen" wx:linktype="known" wx:pagename="Vliesvleugeligen" wx:page_id="139801" id="wx25">vliesvleugeligen</a>: de <a href="/wnl/Bijen" title="Bijen" wx:linktype="known" wx:pagename="Bijen" wx:page_id="53984" id="wx26">bijen</a>, <a href="/wnl/Wespen" title="Wespen" wx:linktype="known" wx:pagename="Wespen" wx:page_id="76426" id="wx27">wespen</a> en <a href="/wnl/Mieren" title="Mieren" wx:linktype="known" wx:pagename="Mieren" wx:page_id="19726" id="wx28">mieren</a>. Dit zijn de enige insecten die een <a href="/wnl/Legboor" title="Legboor" wx:linktype="known" wx:pagename="Legboor" wx:page_id="258317" id="wx29">legboor</a> hebben ontwikkeld, welke later is door-geëvoleerd tot een angel. Overigens lang niet alle Hymenoptyera hebben een angel. Daarnaast hebben andere insectenorden, zoals de <a href="/wnl/Othroptera" class="new" title="Othroptera" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Othroptera" id="wx30">Othroptera</a> (sprinkhanen en krekels) ook een legboor maar deze is nooit tot angel omgevormd, al lijkt het orgaan soms <a href="/wnl/Sabel_%28wapen%29" title="Sabel (wapen)" wx:linktype="known" wx:pagename="Sabel_(wapen)" wx:page_id="91106" id="wx31">sabelvormig</a>. Angels zijn dus legboren die veranderd zijn in wapens, met bijbehorende gifklieren. Mannetjes-insecten kunnen dan ook niet steken. Veel andere insecten (o.a. <a href="/wnl/Vlooien" title="Vlooien" wx:linktype="known" wx:pagename="Vlooien" wx:page_id="10944" id="wx32">vlooien</a>, <a href="/wnl/Luizen" title="Luizen" wx:linktype="known" wx:pagename="Luizen" wx:page_id="500906" id="wx33">luizen</a>, <a href="/wnl/Wantsen" title="Wantsen" wx:linktype="known" wx:pagename="Wantsen" wx:page_id="6537" id="wx34">wantsen</a>, <a href="/wnl/Muggen" title="Muggen" wx:linktype="known" wx:pagename="Muggen" wx:page_id="48648" id="wx35">muggen</a>, <a href="/wnl/Dazen" title="Dazen" wx:linktype="known" wx:pagename="Dazen" wx:page_id="34310" id="wx36">dazen</a>) kunnen wel bijten of met de monddelen steken, ter voeding of ter verdediging. Sommige <a href="/wnl/Spinnen_%28dieren%29" title="Spinnen (dieren)" wx:linktype="known" wx:pagename="Spinnen_(dieren)" wx:page_id="102" id="wx37">spinnen</a> kunnen bijten, hoewel in Nederland geen spinnen voorkomen met medisch gezien belangrijke beten. Grotere spinnen kunnen bij een beet wel door de huid komen maar richten geen schade aan.</p>

<p id="wx38">Insecten steken om verschillende redenen:</p>

<ol id="wx39">
<li id="wx40">
<p id="wx41">uit zelfverdediging</p>
</li>

<li id="wx42">
<p id="wx43">ter bescherming van het nest</p>
</li>

<li id="wx44">
<p id="wx45">het doden van eventuele prooidieren</p>
</li>
</ol>

<p id="wx46">Wespen hebben een gladde angel en kunnen herhaaldelijk steken. Bijen hebben weerhaakjes aan hun angel, die na de steek in de huid van de mens blijft zitten, vaak met het nog pompende gifblaasje er nog aan. Dit kan men het beste zo snel mogelijk wegkrabben met een creditcard of met de nagel. De bij verliest na een steek een deel van zijn ingewanden en sterft korte tijd later.</p>

<p id="wx47">Bijen- en wespensteken kunnen flink pijnlijk zijn, en het getroffen ledemaat kan behoorlijk opzwellen en nog dagen tot een week pijn blijven doen. Los hiervan kunnen mensen <a href="/wnl/Allergie" title="Allergie" wx:linktype="known" wx:pagename="Allergie" wx:page_id="30328" id="wx48">allergisch</a> zijn voor wespen- of bijensteken. Dit komt echter veel minder vaak voor dan men denkt - de meeste 'allergische' reacties zijn gewoon fikse lokale reacties op het gif. In Nederland overlijden per jaar enkele mensen aan een bijen- of wespensteek, hetzij door een <a href="/wnl/Anafylactische_reactie" class="new" title="Anafylactische reactie" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Anafylactische_reactie" id="wx49">anafylactische reactie</a>, hetzij doordat ze in hun mond of keel gestoken worden (drinken uit een flesje of blikje limonade met een wesp erin!) met als gevolg opzwellen van de luchtwegen. Er zijn enkele gevallen bekend waarin 20 wespensteken dodelijk waren.</p>

<a id="Allergie" name="Allergie"/>
<wx:section level="2" title="Allergie" id="wxsec2"><h2 id="wx50">Allergie</h2>

<p id="wx51">Overgevoeligheid komt wel voor, en een tweede steek, maanden of jaren na de eerste, kan tot een hevige en heel soms zelfs tot een dodelijke reactie leiden. Bij een ernstige zwelling moet dan ook direct een dokter geraadpleegd worden. Zo'n 20.000 Nederlanders komen jaarlijks met een wespensteek bij de huisarts. Nog veel meer worden gestoken maar gaan niet naar de dokter. Circa 5-6 nederlanders (volgens anderen nog minder, 2-3) overlijden per jaar door een wespensteek. Behandeling is meestal niet nodig als de patiënt niet allergisch is voor wespensteken. Een ernstige allergische reactie op een wespensteek openbaart zich door een <a href="/wnl/Systemische_reactie" class="new" title="Systemische reactie" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Systemische_reactie" id="wx52">systemische reactie</a> (dwz de verschijnselen openbaren zich uitgebreider dan alleen beperkt tot het gestoken ledemaat) met jeuk, een vlekkerige uitslag, zwelling van de lippen en het gezicht, moeilijke ademhaling en eventueel braken of diarree. De zwitserse arts Müller<sup id="_ref-0" class="reference"><a href="#_note-0" title="" wx:fragment="_note-0" wx:linktype="note" id="wx53"/></sup> heeft al in 1966 een indeling gemaakt van allergische reacties op een steek:</p>

<table id="wx54">
<tr id="wx55">
<td id="wx56">
<p id="wx57">Klasse</p>
</td>
<td id="wx58">
<p id="wx59">criteria</p>
</td>
</tr>

<tr id="wx60">
<td id="wx61">
<p id="wx62">0</p>
</td>
<td id="wx63">
<p id="wx64">Lokale zwelling &gt; 10 cm, &gt; 24 uur. (Dit heet dan een 'ernstige lokale reactie' maar is nog niet allergisch.)</p>
</td>
</tr>

<tr id="wx65">
<td id="wx66">
<p id="wx67">I</p>
</td>
<td id="wx68">
<p id="wx69">Gegeneraliseerde <a href="/wnl/Urticaria" title="Urticaria" wx:linktype="known" wx:pagename="Urticaria" wx:page_id="6663" id="wx70">urticaria</a>, jeuk, malaise, angst</p>
</td>
</tr>

<tr id="wx71">
<td id="wx72">
<p id="wx73">II</p>
</td>
<td id="wx74">
<p id="wx75">Klasse I plus <a href="/wnl/Angio-oedeem" title="Angio-oedeem" wx:linktype="known" wx:pagename="Angio-oedeem" wx:page_id="962460" id="wx76">Angio-oedeem</a> of twee of meer van de volgende symptomen: misselijkheid, braken, buikpijn, diarree,<br id="wx77"/>
duizeligheid of druk op de borst</p>
</td>
</tr>

<tr id="wx78">
<td id="wx79">
<p id="wx80">III</p>
</td>
<td id="wx81">
<p id="wx82">Klasse I of II en <a href="/wnl/Dyspneu" title="Dyspneu" wx:linktype="known" wx:pagename="Dyspneu" wx:page_id="529598" id="wx83">Dyspneu</a> (ademnood), piepende ademhaling, <a href="/wnl/Stridor" title="Stridor" wx:linktype="known" wx:pagename="Stridor" wx:page_id="540240" id="wx84">stridor</a>, of twee of meer van de volgende symptomen: slikproblemen,<br id="wx85"/>
niet goed kunnen spreken, heesheid, slapte, verwardheid, gevoel van naderend onheil</p>
</td>
</tr>

<tr id="wx86">
<td id="wx87">
<p id="wx88">IV</p>
</td>
<td id="wx89">
<p id="wx90">Klasse I-III en twee of meer van de volgende symptomen: <a href="/wnl/Hypotensie" title="Hypotensie" wx:linktype="known" wx:pagename="Hypotensie" wx:page_id="617580" id="wx91">hypotensie</a>, flauwvallen, bewusteloosheid, incontinentie, cyanose</p>
</td>
</tr>
</table>

<a id="Interpretatie" name="Interpretatie"/>
</wx:section><wx:section level="2" title="Interpretatie" id="wxsec3"><h2 id="wx92">Interpretatie</h2>

<p id="wx93">Allergische reacties op bijengif verlopen meestal ernstiger dan allergische reacties op wespengif. Het risico hangt voornamelijk af van de ernst van de voorgaande reactie. Muller vond dat de kans op een ernstige anafylactisch reactie klein was bij een eerdere anafylactische reactie van de graad 0-II zoals gedefinieerd in bovenstaande tabel. Na een klasse III- of IV-reactie was de kans op een volgende ernstige reactie echter 50-60%. Na een dergelijke reactie lijkt het dus raadzaam zo iemand een <a href="/wnl/Adrenaline-autoinjector" title="Adrenaline-autoinjector" wx:linktype="known" wx:pagename="Adrenaline-autoinjector" wx:page_id="525911" id="wx94">adrenaline-autoinjector</a> (ook wel epipen genoemd) te verstrekken om zichzelf in geval van nood snel te kunnen injecteren met <a href="/wnl/Adrenaline" title="Adrenaline" wx:linktype="known" wx:pagename="Adrenaline" wx:page_id="31743" id="wx95">adrenaline</a>. Ook valt in dergelijke gevallen te overwegen om een <a href="/wnl/Desensibilisatiekuur" class="new" title="Desensibilisatiekuur" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Desensibilisatiekuur" id="wx96">desensibilisatiekuur</a> te volgen.</p>

<p id="wx97">Mensen die allergisch zijn voor wespensteken zijn dat niet automatisch ook voor bijensteken, of zelfs voor steken van andere wespen. Omdat veel mensen niet goed bijen van wespen kunnen onderscheiden, en maar zeer weinig mensen in staat zijn de verschillende wespensoorten uit elkaar te houden, is het vaak moeilijk in te schatten waardoor men precies gestoken is. Een vuistregel is wel, dat als de steek niet onmiddellijk hevig pijnlijk is, het geen wesp of bij geweest zal zijn. Beten van muggen worden vaak helemaal niet gevoeld op het moment zelf, beten van <a href="/wnl/Daas" title="Daas" wx:linktype="known" wx:pagename="Daas" wx:page_id="257543" id="wx98">dazen</a> zijn iets pijnlijker maar geven daarna vooral jeuk. Veel mieren kunnen steken, andere mierensoorten kunnen bijten en dan <a href="/wnl/Mierenzuur" title="Mierenzuur" wx:linktype="known" wx:pagename="Mierenzuur" wx:page_id="14709" id="wx99">mierenzuur</a> in de wond spuiten. Er zijn voorts vleugelloze wespen die <a href="/wnl/Mierwesp" class="new" title="Mierwesp" wx:linktype="unknown" wx:pagename="Mierwesp" id="wx100">mierwespen</a> worden genoemd maar die als een wesp kunnen steken.</p>

<p id="wx101">Enkele voorzorgsmaatregelen die genomen kunnen worden om niet door wespen gestoken te worden zijn:</p>

<ul id="wx102">
<li id="wx103">
<p id="wx104">de dieren met rust laten.</p>
</li>

<li id="wx105">
<p id="wx106">geen felle kleuren of zoet ruikende parfums dragen</p>
</li>

<li id="wx107">
<p id="wx108">niet wild om zich heen gaan slaan.</p>
</li>

<li id="wx109">
<p id="wx110">gesloten kleren dragen</p>
</li>

<li id="wx111">
<p id="wx112">niet direct uit een blikje drinken in de tuin. Je ziet het niet als er een wesp in gekropen was. Gebruik een glas.</p>
</li>
</ul>

<wx:template id="wx_t2" pagename="Sjabloon:Referenties" page_id="636789"/>
<div style="position:absolute; visibility:hidden; height:0; margin-top:1em;" id="wx113"><a id="Referenties" name="Referenties"/>
<wx:section level="2" title="Referenties" id="wxsec4"><h2 id="wx114">Referenties</h2>
</wx:section></div>

<table class="toccolours" style="width:100%; clear:both; font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border:1px solid #aaa; padding:5px; clear:both;" id="wx115">
<tr id="wx116">
<td id="wx117"><b id="wx118">Referenties:</b> </td>
</tr>

<tr id="wx119">
<td id="wx120">
<ol class="references" id="wx121">
<li id="_note-0"><a href="#_ref-0" title="" wx:fragment="_ref-0" wx:linktype="noteref" id="wx122"><b id="wx123">^</b></a>
<p id="wx124">Mueller HL. Diagnosis and treatment of insect sensitivity. J Asthma Res. 1966; 3:331-3.</p>
</li>
</ol>
</td>
</tr>
</table>

<wx:templateend start="wx_t2"/>
</wx:section></wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Insectensteek" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx125">Categorie</a>: <span dir="ltr" id="wx126"><a href="/wnl/Categorie:Insect" title="Categorie:Insect" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Insect" wx:page_id="67193" id="wx127">Insect</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
</div>
</body>
<wx:templatearguments for="wx_t1"/>
<wx:templatearguments for="wx_t2"/>
</html>
