<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xmlns:wx="http://ilps.science.uva.nl/WikiXML/wx" xml:lang="nl" lang="nl">
<head>
<title>Vrijmaking</title>
<meta name="wx_namespace" content="0"/>
<meta name="wx_pagename" content="Vrijmaking"/>
<meta name="wx_page_id" content="7473"/>
</head>
<body>
<div id="wx_article">
<wx:section level="1" title="Vrijmaking" id="wxsec1"><h1 class="pagetitle" id="wx1">Vrijmaking</h1>

<p id="wx2">De <b id="wx3">Vrijmaking</b> is de naam van een kerkscheuring die in <a href="/wnl/1944" title="1944" wx:linktype="known" wx:pagename="1944" wx:page_id="2102" id="wx4">1944</a> plaats vond in de <a href="/wnl/Gereformeerde_Kerken_in_Nederland" title="Gereformeerde Kerken in Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Gereformeerde_Kerken_in_Nederland" wx:page_id="54222" id="wx5">Gereformeerde Kerk</a> van <a href="/wnl/Nederland" title="Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Nederland" wx:page_id="1146" id="wx6">Nederland</a>.</p>

<p id="wx7">Bij deze scheuring splitste een vleugel van de <a href="/wnl/Gereformeerde_Kerken_in_Nederland" title="Gereformeerde Kerken in Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Gereformeerde_Kerken_in_Nederland" wx:page_id="54222" id="wx8">Gereformeerde Kerk</a> onder leiding van Prof. <a href="/wnl/Klaas_Schilder" title="Klaas Schilder" wx:linktype="known" wx:pagename="Klaas_Schilder" wx:page_id="55270" id="wx9">Klaas Schilder</a> zich af en ging de <i id="wx10">Gereformeerde Kerken (onderhoudende art. 31)</i> vormen, later zijn die de <a href="/wnl/Gereformeerde_Kerken_vrijgemaakt" title="Gereformeerde Kerken vrijgemaakt" wx:linktype="known" wx:pagename="Gereformeerde_Kerken_vrijgemaakt" wx:page_id="54232" id="wx11">Gereformeerde Kerken vrijgemaakt</a> gaan heten. De aanleiding tot deze ontwikkeling was onder meer de onenigheid die ontstaan was over de precieze betekenis van de <a href="/wnl/Doop_%28sacrament%29" title="Doop (sacrament)" wx:linktype="known" wx:pagename="Doop_(sacrament)" wx:page_id="17084" id="wx12">doop</a>. Eenvoudig gesteld was dit het probleem: was de doop alleen geldig als de gedoopte de rest van zijn/haar leven gelovig bleef, en doopte je op grond van een <a href="/wnl/Veronderstelde_wedergeboorte" title="Veronderstelde wedergeboorte" wx:linktype="known" wx:pagename="Veronderstelde_wedergeboorte" wx:page_id="923781" id="wx13">veronderstelde wedergeboorte</a> (de <i id="wx14">synodalen</i>)? Of is de doop een teken van Gods belofte dat je zijn kind mag zijn, waarbij de dopeling geroepen wordt om ook als kind van God te leven (de <i id="wx15">vrijgemaakten</i>)? Naast verschil over de ware leer speelden ook meer persoonlijke elementen bij deze kerkscheuring een rol. Prof. Klaas Schilder was een polemisch gezind man, die zijn opponenten nogal eens tegen zich in het harnas joeg.</p>

<p id="wx16">De Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) ontwikkelden zich tot een activistische gemeenschap of <a href="/wnl/Verzuiling" title="Verzuiling" wx:linktype="known" wx:pagename="Verzuiling" wx:page_id="38761" id="wx17">zuil</a>, van waaruit Gereformeerde scholen en een Gereformeerde politieke partij (<a href="/wnl/Gereformeerd_Politiek_Verbond" title="Gereformeerd Politiek Verbond" wx:linktype="known" wx:pagename="Gereformeerd_Politiek_Verbond" wx:page_id="70280" id="wx18">GPV</a>) werden opgericht.</p>

<p id="wx19">De Vrijmaking kwam op een uiterst ongelukkig moment in de geschiedenis. In <a href="/wnl/1944" title="1944" wx:linktype="known" wx:pagename="1944" wx:page_id="2102" id="wx20">1944</a> was de <a href="/wnl/Duitsland" title="Duitsland" wx:linktype="known" wx:pagename="Duitsland" wx:page_id="351" id="wx21">Duitse</a> bezetting op zijn ergst en het was dan ook niet eenvoudig een <a href="/wnl/Synode" title="Synode" wx:linktype="known" wx:pagename="Synode" wx:page_id="9634" id="wx22">synode</a> bijeen te roepen. <a href="/wnl/Openbaar_vervoer" title="Openbaar vervoer" wx:linktype="known" wx:pagename="Openbaar_vervoer" wx:page_id="1305" id="wx23">Openbaar vervoer</a> was er nauwelijks en liep het risico bestookt te worden door de <a href="/wnl/Geallieerden_%28Tweede_Wereldoorlog%29" title="Geallieerden (Tweede Wereldoorlog)" wx:linktype="known" wx:pagename="Geallieerden_(Tweede_Wereldoorlog)" wx:page_id="694433" id="wx24">geallieerde</a> luchtmacht. Een aantal kopstukken van de kerk was ondergedoken, vanwege hun aandeel in ondergrondse activiteiten. Op de synode van 1944 zijn de latere "vrijgemaakten" - zo beweren zij zelf - niet netjes behandeld. Maar ook de koppige houding van Schilder heeft bijgedragen aan het conflict. Er werden besluiten doorgedrukt, waarvoor een - volgens de vrijgemaakten - onreglementaire verlenging van die synode nodig was. Belangrijke opponenten konden er door oorlogsomstandigheden niet bij zijn. Er werd een uitspraak gedaan over de doop die noodzakelijk werd gevonden om de erfenis van <a href="/wnl/Abraham_Kuyper" title="Abraham Kuyper" wx:linktype="known" wx:pagename="Abraham_Kuyper" wx:page_id="54317" id="wx25">dr. A. Kuyper</a> te beschermen. Hiermee werd een compromisformule opengebroken over Kuyper's leer van de 'veronderstelde wedergeboorte', die in 1905, dus in Kuyper's tijd, tot stand was gekomen. De synode handelde - zo beweren de vrijgemaakten - in strijd met artikel 31 van haar eigen Dordtse Kerkenordening, en de nieuwe uitspraak werd als enig aanvaardbare uitleg opgelegd, waarmee de synode verder ging dan Kuyper zelf ooit had gedaan; de synode vroeg van ieder die zich kandidaat wilde stellen voor het ambt van predikant de recente synodebesluiten te onderschrijven, de zgn. "kandidatenbinding". Dit waren voor Schilder en zijn vernieuwingsgezinde 'Reformatorische Beweging' breekpunten. Schilder kwam van zijn onderduikadres om de "Acte van vrijmaking of wederkeer" voor te lezen <a href="/wnl/Den_Haag" title="Den Haag" wx:linktype="known" wx:pagename="Den_Haag" wx:page_id="3637" id="wx26">Den Haag</a> 1944).</p>

<p id="wx27">De kerkscheuring van 1944 veroorzaakte veel leed in de ooit zo hechte gereformeerde kring. Het rukte families, soms gezinnen uiteen. <a href="/wnl/Herman_Ridderbos" title="Herman Ridderbos" wx:linktype="known" wx:pagename="Herman_Ridderbos" wx:page_id="93771" id="wx28">Herman Ridderbos</a>, synodelid en collega van Schilder aan de <a href="/wnl/Theologische_Universiteit_Kampen_%28Oudestraat%29" title="Theologische Universiteit Kampen (Oudestraat)" wx:linktype="known" wx:pagename="Theologische_Universiteit_Kampen_(Oudestraat)" wx:page_id="1135998" id="wx29">Theologische Universiteit</a> te Kampen zou later over de Vrijmaking verklaren: "Het is verschrikkelijk wat er toen is gebeurd, maar wat ik blijkbaar moeilijk bij mensen over het voetlicht kan krijgen is: Schilder heeft ons gemanoeuvreerd in een situatie waarin we het móesten doen." Een aspect dat vaak wordt vergeten, is dat de ontwikkelingen rond Schilder de synode dwongen een uitspraak te doen. Het conflict was (niet in het minst door toedoen van Schilder zelf) in de oorlogsjaren op de spits gedreven. Overigens hebben de Gereformeerde Kerken in Nederland later hun schuld in het conflict beleden; iets wat de Vrijgemaakte Kerken tot op de dag van vandaag niet hebben gedaan.</p>

<p id="wx30">In 1967 scheurden de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) zelf weer, waarbij verschil in visie op de vrijmaking een belangrijke rol speelde. Op last van de vrijgemaakte synode werden veel predikanten en leden geschorst. Hieruit ontstonden de <a href="/wnl/Nederlands_Gereformeerde_Kerk" title="Nederlands Gereformeerde Kerk" wx:linktype="known" wx:pagename="Nederlands_Gereformeerde_Kerk" wx:page_id="131456" id="wx31">Nederlands Gereformeerde Kerken</a>. Ook deze scheuring veroorzaakte veel leed.</p>

<a id="Nieuwe_vrijmaking" name="Nieuwe_vrijmaking"/>
<wx:section level="2" title="Nieuwe vrijmaking" id="wxsec2"><h2 id="wx32">Nieuwe vrijmaking</h2>

<p id="wx33">In 2003 voelde een deel van de leden van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) zich genoodzaakt tot een nieuwe vrijmaking te komen, omdat zij vonden dat de koers van de kerk afweek van de <a href="/wnl/Bijbel_%28christendom%29" title="Bijbel (christendom)" wx:linktype="known" wx:pagename="Bijbel_(christendom)" wx:page_id="142" id="wx34">Heilige Schrift</a> en de daarop gebaseerde <a href="/wnl/Geloofsbelijdenis" title="Geloofsbelijdenis" wx:linktype="known" wx:pagename="Geloofsbelijdenis" wx:page_id="18879" id="wx35">belijdenisgeschriften</a>.</p>

<p id="wx36">Deze ontwikkeling volgde op een discussie in verschillende kerkbladen (waaronder het behoudende <a href="/wnl/Reformanda" title="Reformanda" wx:linktype="known" wx:pagename="Reformanda" wx:page_id="374458" id="wx37">Reformanda</a>) en op internetfora over de betekenis van de <a href="/wnl/Tien_geboden" title="Tien geboden" wx:linktype="known" wx:pagename="Tien_geboden" wx:page_id="14685" id="wx38">Tien geboden</a> in het dagelijks leven. Volgens de bezwaarden werden vooral het vierde gebod, maar ook het zevende gebod, door de synodes van Leusden (1999), Zuidhorn (2002) en Amersfoort (2005) feitelijk afgeschaft. Ook de invoering van een aantal liederen uit het <a href="/wnl/Liedboek_voor_de_Kerken" title="Liedboek voor de Kerken" wx:linktype="known" wx:pagename="Liedboek_voor_de_Kerken" wx:page_id="472917" id="wx39">Liedboek voor de Kerken</a> werd gezien als een teken van een afwijking van de juiste koers in de Gereformeerde kerken vrijgemaakt.<sup id="_ref-0" class="reference"><a href="#_note-0" title="" wx:fragment="_note-0" wx:linktype="note" id="wx40"/></sup></p>

<p id="wx41">Op 20 september 2003 werd er een zogenoemde "Vrijmakingsvergadering" gehouden te <a href="/wnl/Zwolle_%28Overijssel%29" title="Zwolle (Overijssel)" wx:linktype="known" wx:pagename="Zwolle_(Overijssel)" wx:page_id="751070" id="wx42">Zwolle</a>. Na deze vergadering zijn er verschillende streekgemeenten ontstaan. Dit nieuwe kerkverband wordt informeel wel aangeduid als <a href="/wnl/Nieuwe_Vrijgemaakte_Kerken" title="Nieuwe Vrijgemaakte Kerken" wx:linktype="known" wx:pagename="Nieuwe_Vrijgemaakte_Kerken" wx:page_id="434248" id="wx43">Nieuwe Vrijgemaakte Kerken</a>. Ook deze breuk heeft gezorgd voor veel leed, onderlinge zwartmakerij en gescheurde families.</p>

<p id="wx44">In 2005 werd er een eerste synodevergadering bijeengeroepen te <a href="/wnl/Mari%C3%ABnberg" title="Mariënberg" wx:linktype="known" wx:pagename="Mariënberg" wx:page_id="20928" id="wx45">Mariënberg</a>. Hier werd onder andere over de naam van het te vormen kerkverband gesproken. Het voorstel was om de kerken "Gereformeerde Kerken" te laten heten. Dit oorspronkelijke voorstel bleek echter niet uitvoerbaar, aangezien (onder andere) de <a href="/wnl/Protestantse_Kerk_in_Nederland" title="Protestantse Kerk in Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Protestantse_Kerk_in_Nederland" wx:page_id="82982" id="wx46">Protestantse Kerk in Nederland</a> (PKN), waarin de <a href="/wnl/Gereformeerde_Kerken_in_Nederland" title="Gereformeerde Kerken in Nederland" wx:linktype="known" wx:pagename="Gereformeerde_Kerken_in_Nederland" wx:page_id="54222" id="wx47">Gereformeerde Kerken in Nederland</a> zijn opgegaan, daar bezwaar tegen maakte. Bijna alle plaatselijke gereformeerde kerken die behoren tot de PKN noemen zich nog altijd 'Gereformeerde Kerk'. Dat zou voor verwarring kunnen zorgen. De 'nieuwe vrijgemaakten' hebben zich '<a href="/wnl/Gereformeerde_Kerken_in_Nederland_%28hersteld%29" title="Gereformeerde Kerken in Nederland (hersteld)" wx:linktype="known" wx:pagename="Gereformeerde_Kerken_in_Nederland_(hersteld)" wx:page_id="270496" id="wx48">Gereformeerde Kerken in Nederland (hersteld)</a>' genoemd.<sup id="_ref-1" class="reference"><a href="#_note-1" title="" wx:fragment="_note-1" wx:linktype="note" id="wx49"/></sup></p>

<wx:template id="wx_t1" pagename="Sjabloon:Referenties" page_id="636789"/>
<div style="position:absolute; visibility:hidden; height:0; margin-top:1em;" id="wx50"><a id="Referenties" name="Referenties"/>
<wx:section level="2" title="Referenties" id="wxsec3"><h2 id="wx51">Referenties</h2>
</wx:section></div>

<table class="toccolours" style="width:100%; clear:both; font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border:1px solid #aaa; padding:5px; clear:both;" id="wx52">
<tr id="wx53">
<td id="wx54"><b id="wx55">Referenties:</b> </td>
</tr>

<tr id="wx56">
<td id="wx57">
<ol class="references" id="wx58">
<li id="_note-0"><a href="#_ref-0" title="" wx:fragment="_ref-0" wx:linktype="noteref" id="wx59"><b id="wx60">^</b></a> <a href="http://www.refdag.nl/artikel/27738/Dwaling+is+nu+wettig+erkend.html" class="external text" wx:linktype="external" rel="nofollow" id="wx61"><i id="wx62">"Dwaling is nu wettig erkend"</i>, Reformatorisch Dagblad, 19-07-2002, Interview met dr. S. de Marie, voorzitter van Reformanda, door K. van der Zwaag</a></li>

<li id="_note-1"><a href="#_ref-1" title="" wx:fragment="_ref-1" wx:linktype="noteref" id="wx63"><b id="wx64">^</b></a> <a href="http://www.gereformeerde-kerken-hersteld.nl/files/acta_generale_synode_marienberg_2005.pdf" class="external text" wx:linktype="external" rel="nofollow" id="wx65">Acta Generale Synode Mariënberg 2005</a></li>
</ol>
</td>
</tr>
</table>

<wx:templateend start="wx_t1"/>
</wx:section></wx:section></div>
<div id="wx_categorylinks">
<a href="/wnl/index.php?title=Speciaal:Categories&amp;article=Vrijmaking" title="Speciaal:Categories" wx:linktype="known" wx:pagename="Speciaal:Categories" id="wx66">Categorie</a>: <span dir="ltr" id="wx67"><a href="/wnl/Categorie:Gereformeerd" title="Categorie:Gereformeerd" wx:linktype="known" wx:pagename="Categorie:Gereformeerd" wx:page_id="278670" id="wx68">Gereformeerd</a></span></div>
<div id="wx_languagelinks">
</div>
</body>
<wx:templatearguments for="wx_t1"/>
</html>
